Bản chất của trì hoãn: Nó không phải tính cách cố định

Trì hoãn thực chất không phải một đặc điểm bẩm sinh của con người mà là một hành vi hình thành trong quá trình trưởng thành. Nhiều người thường than phiền rằng:

"Em lúc nào cũng trì hoãn, tính em là vậy rồi, không thay đổi được!"

Nhưng hãy thành thật một chút—nếu ngay bây giờ có ai tặng bạn một chiếc iPhone đời mới nhất hoặc một món quà bạn ao ước bấy lâu, liệu bạn có trì hoãn nhận nó không? Chắc chắn là không! Điều đó cho thấy trì hoãn không phải bản chất cố định của bạn, mà chỉ xuất hiện khi bạn phải đối diện với những nhiệm vụ cụ thể.

Ngay cả trẻ sơ sinh cũng không trì hoãn. Khi đói, chúng khóc ngay để được ăn; khi cần ngủ, chúng ngủ. Trẻ con không trì hoãn, thậm chí còn rất kỷ luật trong việc đòi hỏi nhu cầu của mình.

Vậy thì, từ đâu mà chúng ta dần hình thành thói quen trì hoãn?

Nguồn gốc của trì hoãn

1. Trì hoãn xuất hiện từ môi trường giáo dục

Lúc nhỏ, khi được chơi đùa, xem hoạt hình hay chơi game, chúng ta không trì hoãn. Nhưng khi bước vào môi trường học tập, nơi có những môn học không hứng thú và những giáo viên không phù hợp với cách tiếp cận của mình, chúng ta dần nảy sinh cảm giác chống đối và trì hoãn.

Giáo dục theo mô hình hàng loạt khiến trẻ em bị ép buộc phải hoàn thành những môn học mà chúng không yêu thích, dẫn đến tâm lý né tránh. Dần dần, trì hoãn trở thành một phản ứng tự nhiên để đối phó với những điều nhàm chán hoặc khó khăn.

2. Trì hoãn trong công việc đến từ nỗi sợ

Bước vào môi trường làm việc, chúng ta nhận thấy có những công việc quan trọng, ảnh hưởng đến thu nhập và sự nghiệp, nhưng vẫn trì hoãn. Tại sao?

• Bạn trì hoãn gọi điện cho khách hàng vì sợ bị từ chối.

• Bạn ngại ngồi lại với sếp để trao đổi công việc vì lo bị đánh giá năng lực.

• Bạn trì hoãn học một kỹ năng mới vì sợ thất bại.

Những nỗi sợ này thường bắt nguồn từ những trải nghiệm tiêu cực trong quá khứ, tạo ra một vòng luẩn quẩn khiến bạn tránh né và trì hoãn.

Từ "thói quen trì hoãn" đến "nghiện trì hoãn"

Một khi trì hoãn đã bén rễ, nó không chỉ khó bỏ mà còn dễ gây nghiện. Vì sao? Vì chúng ta có xu hướng tìm thấy sự hưng phấn khi làm việc cận kề deadline.

Hãy thử nhớ lại:

Bạn từng cày bài tập xuyên đêm, đến sát giờ mới lao vào làm nhưng lại hoàn thành khối lượng công việc đáng kinh ngạc? Cảm giác đó giống như kích hoạt một "siêu năng lực" bên trong bạn—tạo ra sự tập trung cao độ, sáng tạo bùng nổ và hiệu suất cực đại trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, hệ quả của lối làm việc này là:

• Sức khỏe suy kiệt do thức khuya và căng thẳng.

• Kết quả chỉ ở mức trung bình do thiếu sự đầu tư kỹ lưỡng.

• Càng trì hoãn, bạn càng dễ nghiện cảm giác làm việc trong áp lực sát deadline.

Điều này xảy ra vì khi bạn làm việc trong tình trạng "nước đến chân mới nhảy", cơ thể sẽ tiết ra dopamine—một chất tạo cảm giác hưng phấn, khiến bạn cảm thấy như mình đang làm việc hiệu quả. Nhưng đây chỉ là một cơ chế sinh học đánh lừa bạn mà thôi.

Làm thế nào để biến trì hoãn thành động lực?

Có một cách giúp bạn tận dụng sự hưng phấn của "cơn nghiện deadline" nhưng vẫn giữ được sự chủ động trong công việc.

Chuẩn bị 80-90% công việc từ sớm, phần còn lại để dành cho linh thú deadline!

Đây là một chiến thuật mà nhiều người thành công áp dụng. Ví dụ: Một diễn giả nổi tiếng chuẩn bị bài nói từ rất sớm, nhưng luôn để lại 10% để điều chỉnh vào phút cuối, khi đã hiểu rõ hơn về khán giả của mình.

Bạn cũng có thể áp dụng cách này:

• Hoàn thành phần lớn công việc trước thời hạn, để đến sát deadline, bạn chỉ cần tinh chỉnh, tối ưu thay vì chạy đua với thời gian.

• Dùng deadline như một công cụ thúc đẩy sáng tạo, chứ không phải là lý do để trì hoãn.

2 cách gỡ bỏ tận gốc sự trì hoãn

1. Vượt qua những tổn thương trong quá khứ

Hãy đối diện và chữa lành những trải nghiệm tiêu cực đã khiến bạn sợ thất bại, sợ bị từ chối hay đánh giá. Một khi bạn không còn bị nỗi sợ chi phối, bạn sẽ thấy dễ dàng hành động ngay thay vì trì hoãn.

2. Vượt qua sự buồn chán bằng cách tìm ra điều khiến bạn hứng thú

Bạn trì hoãn vì công việc quá nhàm chán? Hãy tìm cách kết nối nó với thứ bạn thích, hoặc thay đổi cách tiếp cận để tạo cảm giác mới mẻ. Hiểu rõ bản thân, xác định điểm mạnh, sở thích của mình để đặt ra những mục tiêu phù hợp hơn.

Trì hoãn không phải là tính cách cố định. Đó chỉ là một thói quen mà bạn hoàn toàn có thể thay đổi!