Dù làm ở đâu, bạn sẽ gặp yêu cầu vô lý, đặc biệt nếu bạn là phụ nữ. Yêu cầu vô lý là đòi hỏi quá lớn so với vai trò, năng lực và điều kiện của bạn, thậm chí phi thực tế. Chúng có thể đến từ khách hàng, đồng nghiệp, sếp, bạn bè hoặc người quen, thậm chí từ người không quen biết từ bộ phận khác.

Bất kể ai đưa ra yêu cầu, có vài bước để bạn đảm bảo quyền tự quyết đối với kiểu yêu cầu này.

1. Đánh giá mối quan hệ

Mối quan hệ với người đưa ra yêu cầu sẽ quyết định cách bạn nên phản hồi/ đáp ứng yêu cầu của họ. Sẽ có lý nhất nếu họ đã từng hỗ trợ bạn, hoặc là một người thân thiết, có ảnh hưởng nhiều đến cuộc sống của bạn. Tương tự nếu họ là sếp, hoặc một khách hàng quan trọng, thì mức độ tác động đến quyết định của bạn cũng nhiều hơn (nhưng không có nghĩa là bạn phải đúng như mong muốn của họ).

Ngược lại, nếu điều đó đến từ một người bạn không quen biết, bạn có thể từ chối lịch sự, thậm chí không trả lời nếu thấy yêu cầu của họ không đi kèm thái độ hợp lý.

2. Đặt câu hỏi về lý do thực sự

Đôi khi, yêu cầu vô lý có thể xuất phát từ nguyên cớ có lý hoặc bối cảnh rộng hơn. Đặt câu hỏi về điều thực sự đằng sau yêu cầu có thể làm sáng tỏ điều họ thực sự cần. Đôi khi họ không biết ai thực sự làm được việc đó, nên bạn trở thành giải pháp.

Ví dụ, sếp yêu cầu bạn hoàn thành bản đánh giá vào cuối tuần, hãy hỏi rõ mục đích. Có thể sau khi hiểu bối cảnh, bạn sẽ thấy tài liệu khác đã có sẵn hiệu quả hơn và giúp sếp nắm thông tin.

3. Nâng cao nhận thức cho đối phương

Một yêu cầu vô lý có thể xuất phát từ việc đối phương không nhận thức được tính vô lý của nó. Những gì họ tưởng chỉ mất vài giờ, vài ngày, thực ra có thể mất hàng tháng và cần nhiều bên liên quan. Điều này dễ xảy ra với lãnh đạo cấp cao không nắm rõ cách vận hành vi mô.

Khéo léo chia sẻ thông tin giúp họ nhận thức tình hình và đưa ra lựa chọn sáng suốt. Ví dụ: thời gian hoàn thiện, số nhân lực tham gia, các bộ phận liên quan, các bước trong quy trình. Nếu không biết rõ thông tin, hãy nói: “Vì nó liên quan đến bộ phận A, tôi sẽ tìm và liên hệ với nhân sự đó và báo cáo lại sếp tình hình sau”.

Đôi khi yêu cầu bất khả thi ở thời điểm này nhưng sẽ thực hiện được ở giai đoạn tiếp theo. Hãy cho sếp và đồng đội biết tiến độ, kế hoạch thực tế để họ an tâm. Thông tin là sức mạnh, đảm bảo cả bạn và sếp đều nhận thức tình hình để tư vấn và đưa ra quyết định sáng suốt.

4. Đặt ranh giới

Đôi khi, bạn sẽ gặp những yêu cầu đi ngược với quan điểm sống, chuyên môn hoặc giá trị của bạn. Ví dụ: bạn là nhân viên văn phòng nhưng bị yêu cầu đi ăn uống, tiếp khách với đối tác không liên quan đến công việc. Những việc này không nằm trong yêu cầu chuyên môn ban đầu khi bạn phỏng vấn tuyển dụng và không phải điều bạn muốn làm. Tương tự, các yêu cầu phi lý có thể ảnh hưởng tới sức khỏe, tính chính trực, nhu cầu công bằng hoặc thời gian riêng cho gia đình.

Nếu bạn chưa từng đặt ra các ranh giới trong công việc, bạn sẽ cảm thấy tức giận và hoang mang về cách phản ứng. Hãy xác định rõ giới hạn bạn có thể chấp nhận và tìm hiểu về môi trường công việc - liệu những yêu cầu như vậy có tính ‘truyền thống’ và phổ biến không? Nếu bạn đồng ý lần này, liệu tình huống này có tái diễn không?

Bạn có thể giữ thể diện cho người yêu cầu bằng những lý do khách quan, nhưng hãy giúp họ hiểu quyết định của bạn là không thể lay chuyển. Tự hỏi mình: mình sẵn sàng đánh đổi đến đâu để giữ lấy các nguyên tắc của bản thân?

5. Tìm giải pháp thay thế

Giả sử bạn được sếp yêu cầu thực hiện một chuyến công tác, trong khi bạn đã có kế hoạch khác với gia đình, và bạn thực sự không nhận thấy bất kỳ lợi ích hay kết quả nào cho công việc từ chuyến công tác này. Bạn có thể tìm xem đồng nghiệp trẻ nào đang có thời gian, háo hức muốn khám phá công việc mới, hoặc muốn mở rộng mạng lưới quan hệ và đề xuất họ đi thay thế.

Giải pháp bạn đưa ra có thể giúp sếp nhận ra những việc như vậy có thực sự cần được giải quyết bởi bạn hay không. Đôi khi có những phương án thứ 2, thứ 3 tốt hơn phương án đầu tiên, và càng tuyệt hơn nếu chuyện “đúng người đúng việc” giúp tiết kiệm chi phí.

Yêu cầu vô lý nhưng không có nghĩa là khó giải quyết. Cách phản ứng chuyên nghiệp và rõ ràng về nguyên tắc sẽ giúp bạn phản hồi họ hiệu quả, có tính xây dựng và có lý hơn. Và trên hết, chính bạn cũng thấy mình giữ được quyền chủ động trong tình huống nhạy cảm này.