Thao túng tâm lý và những mối quan hệ độc hại trong công việc và cuộc sống

Thao túng tâm lý, hay còn gọi là gaslighting, là một hình thức hành động tâm lý trong các mối quan hệ độc hại, khi một người khiến nạn nhân nghi ngờ chính bản thân mình, làm họ mất đi sự tự tin và khả năng đánh giá đúng tình huống. Kẻ thao túng có thể khiến bạn tự hỏi liệu nhận thức và cảm giác của mình có chính xác không, thậm chí khiến bạn cảm thấy mình là người sai trái trong mọi tình huống. Thuật ngữ này bắt nguồn từ vở kịch "Gas Light" (1938) của nhà viết kịch người Anh Patrick Hamilton, và từ đó trở thành biểu tượng của những hành vi thao túng tinh thần, đặc biệt trong các mối quan hệ gần gũi hoặc tại nơi làm việc.

Mặc dù thao túng tâm lý thường diễn ra trong các mối quan hệ thân mật như gia đình, bạn bè hoặc tình yêu, nhưng thực tế, nó có thể xảy ra trong bất kỳ môi trường nào, kể cả nơi công sở, giữa sếp và nhân viên hay giữa đồng nghiệp với nhau. Nạn nhân của thao túng tâm lý đôi khi không nhận thức được rằng họ đang bị thao túng, và thay vào đó, họ có thể nghĩ rằng những hành vi, lời nói của người thao túng là những lời góp ý chân thành nhằm cải thiện bản thân. Tuy nhiên, những tác động này thường dẫn đến việc tinh thần của nạn nhân suy sụp, công việc trở nên kém hiệu quả, và cuộc sống cá nhân cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Nhận diện dấu hiệu thao túng tâm lý nơi công sở

Vậy làm thế nào để nhận ra rằng bạn đang bị thao túng tâm lý trong môi trường công sở? Theo Tiến sĩ Preston Ni, nếu bạn gặp phải những tình huống dưới đây một cách thường xuyên, đó có thể là dấu hiệu của sự thao túng:

1. Bị chỉ trích không có cơ sở rõ ràng: Một trong những dấu hiệu phổ biến nhất của thao túng tâm lý là khi bạn bị chỉ trích một cách vô lý và không có cơ sở. Những lời chỉ trích này không phải là góp ý mang tính xây dựng, mà là những lời tấn công nhằm làm bạn cảm thấy yếu đuối và thiếu tự tin. Khi điều này xảy ra thường xuyên, bạn sẽ dần trở nên dễ bị tổn thương và kẻ thao túng sẽ dễ dàng thao túng bạn.

2. Thường xuyên bị nói xấu sau lưng: Một dấu hiệu khác của thao túng tâm lý là khi bạn bị nói xấu, chỉ trích sau lưng hoặc bị đối xử không công bằng trong các cuộc trò chuyện giữa các đồng nghiệp. Những lời nói này sẽ không có mặt bạn và hoàn toàn không phải là những lời khích lệ hay giúp bạn cải thiện bản thân, mà chỉ nhằm mục đích hạ thấp bạn.

3. Bị công khai chỉ trích tiêu cực: Người thao túng thường xuyên đưa ra những lời chỉ trích công khai về công việc của bạn trong các cuộc họp, dù những nhận xét đó là vô căn cứ hoặc phóng đại. Những lời chỉ trích này không chỉ làm giảm đi uy tín của bạn mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến danh tiếng cá nhân và cơ hội thăng tiến trong công việc.

4. Bị chế giễu một cách ác ý: Người thao túng thường xuyên chế giễu bạn, dù là những việc rất nhỏ nhặt. Họ có thể tạo ra những câu nói đùa mang tính xúc phạm, nhằm làm bạn cảm thấy không thoải mái và bất an. Điều này khiến bạn cảm thấy bị cô lập và khó khăn trong việc giao tiếp với những người xung quanh.

5. Nỗ lực của bạn bị phớt lờ hoặc bị giảm giá trị: Những người thao túng thường xuyên phủ nhận những nỗ lực của bạn, khiến bạn cảm thấy mình không đủ giỏi hoặc không xứng đáng với những thành quả mình đạt được. Họ sẽ giảm giá trị những đóng góp của bạn và tìm cách phủ nhận thành công của bạn để giữ quyền lực trong tay.

6. Bắt nạt và đe dọa tinh thần: Một hình thức thao túng tâm lý khác là bắt nạt và đe dọa tinh thần. Bạn có thể bị cô lập khỏi nhóm và bị giao cho những công việc mà không phải trách nhiệm của bạn, hoặc thậm chí bị lăng mạ trong quá trình làm việc. Điều này khiến bạn cảm thấy bất an và bị tước đoạt quyền tự chủ trong công việc.

7. Đối xử bất công: Người thao túng có thể so sánh bạn với những đồng nghiệp khác, dù bạn đã làm việc chăm chỉ và có thành tích xuất sắc. Mặc dù bạn có thể chỉ trích họ về sự bất công, nhưng họ sẽ tiếp tục khiến bạn cảm thấy mình không đủ giỏi và không xứng đáng với sự công nhận xứng đáng.

Cách thoát khỏi vòng lặp thao túng tâm lý

Thao túng tâm lý là một quá trình lặp đi lặp lại, khiến tinh thần của bạn bị tổn thương lâu dài. Nếu bạn nhận thấy mình đang bị thao túng, dưới đây là một số bước có thể giúp bạn thoát ra khỏi mối quan hệ độc hại này:

1. Thừa nhận rằng bạn đang bị thao túng: Bước đầu tiên là phải nhận thức được rằng bạn đang bị thao túng tâm lý. Đừng phủ nhận vấn đề hay cố gắng tự giải thích rằng mọi thứ là do bạn. Hãy nhìn nhận vấn đề một cách rõ ràng và đừng tiếp tục tự đổ lỗi cho bản thân.

2. Thu thập bằng chứng cụ thể: Để đối phó với thao túng tâm lý, bạn cần thu thập những bằng chứng rõ ràng, chẳng hạn như tin nhắn, email, hoặc các cuộc trò chuyện có thể chứng minh hành vi thao túng. Việc ghi lại những chứng cứ này sẽ giúp bạn bảo vệ bản thân khi cần thiết.

3. Nhờ sự giúp đỡ từ người thân và bạn bè: Đừng cô lập bản thân khi cảm thấy bị thao túng. Hãy tìm sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè hoặc đồng nghiệp đáng tin cậy. Tâm sự với họ sẽ giúp bạn có một cái nhìn khách quan và củng cố tinh thần để đối mặt với tình huống.

4. Đối diện trực tiếp với người thao túng: Một khi bạn đã có đủ bằng chứng, hãy đối diện với người thao túng và yêu cầu họ giải thích hành động của mình. Đừng sợ hãi hay né tránh, vì nếu bạn để họ tiếp tục thao túng, bạn sẽ mãi là nạn nhân.

5. Tìm kiếm sự hỗ trợ từ cấp trên hoặc nhân sự: Nếu tình huống trở nên nghiêm trọng và ảnh hưởng đến công việc, bạn có thể báo cáo với cấp trên hoặc phòng nhân sự. Trình bày bằng chứng và yêu cầu họ can thiệp để bảo vệ quyền lợi và tinh thần của bạn.

Trong những trường hợp nghiêm trọng, nếu người thao túng quá quyền lực, bạn cũng có thể cân nhắc việc tìm kiếm công việc mới để bảo vệ sức khỏe tinh thần của mình. Bảo vệ bản thân luôn là ưu tiên hàng đầu, và bạn không nên tiếp tục chịu đựng trong một môi trường độc hại.