1. Ký ức và ký ức nhầm lẫn là gì ?

Ký ức về một sự kiện hiếm khi cung cấp một bản ghi theo nghĩa đen về trải nghiệm đó. Thay vào đó, chúng liên quan đến việc tích hợp các yếu tố của tình tiết đó với kinh nghiệm hoặc kiến thức trước đó. Một trải nghiệm mới lạ hoặc khác biệt, ví dụ như lần xuất bản đầu tiên trên một tạp chí có tác động mạnh, hiếm khi bị ghi nhớ sai. Tuy nhiên, khi bộ nhớ của một tập cụ thể bị nhầm lẫn với các trải nghiệm tương tự trước đó và / hoặc không được mã hóa rõ ràng, các lỗi trong quá trình truy xuất bộ nhớ tiếp theo có thể xảy ra. Sự xuất hiện của những ký ức sai lầm như vậy thường nhắc nhở chúng ta về khả năng sống sót của con người, được làm nổi bật bởi sự mâu thuẫn trong hồi ức về các sự kiện cá nhân xung quanh thảm họa Challenger (Neisser và Harsch, 1992). Tuy nhiên, họ cũng có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng hơn như kết án oan sai do lời khai của nhân chứng không chính xác.

2. Mất ngủ có thể làm tăng ký ức nhầm lẫn

Các nhà nghiên cứu ở Đức và Thụy Sĩ đã chỉ ra rằng mất ngủ hoặc thiếu ngủ kéo dài có thể làm tăng khả năng hình thành ký ức sai lệch. Việc có một giấc ngủ ngon và đủ giấc là yếu tố quan trọng giúp ngăn ngừa sự xuất hiện của những ký ức nhầm lẫn. Mặc dù các nhà khoa học thần kinh đã biết rằng ký ức có thể được củng cố trong lúc ngủ, nhưng chưa rõ liệu ký ức sai có được hình thành trong giấc ngủ hay chỉ được củng cố khi chúng ta cố gắng nhớ lại thông tin vào sáng hôm sau.

Để nghiên cứu vấn đề này, Susanne Dieckmann và các đồng nghiệp tại Đại học Lübeck, Đức, đã yêu cầu các tình nguyện viên học các danh sách từ liên quan đến một chủ đề nhất định, ví dụ như các từ “trắng,” “tối,” “mèo” và “đêm,” tất cả đều có thể liên kết với từ "đen", mặc dù "đen" không có mặt trong danh sách. Sau đó, các tình nguyện viên được kiểm tra trí nhớ sau một đêm ngủ hoặc thức trắng. Kết quả cho thấy nhóm thiếu ngủ có nhiều ký ức sai hơn nhóm ngủ đủ giấc. Họ thường nhớ sai các từ thừa như thể chúng đã có trong danh sách ban đầu.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng không phải thiếu ngủ là nguyên nhân chính gây ra ký ức sai, mà là do quá trình truy xuất ký ức. Khi các tình nguyện viên được ngủ bù sau một đêm thức, họ cũng nhớ lại nhiều ký ức sai tương tự. Một nghiên cứu khác cũng cho thấy việc uống caffeine có thể giúp giảm tác động của thiếu ngủ, vì caffeine ảnh hưởng đến vỏ não trước trán, một vùng não quan trọng giúp phân biệt những gì thực sự xảy ra và những gì chỉ là tưởng tượng.

Ngoài ra, một nghiên cứu khác của Steven J. Frenda tại Đại học California cho thấy thiếu ngủ có thể làm tăng khả năng hình thành ký ức sai, đặc biệt trong các tình huống liên quan đến chứng kiến sự kiện. Trong thí nghiệm, những người thiếu ngủ dễ dàng nhớ sai các chi tiết trong các bức ảnh phạm tội sau khi đọc thông tin sai lệch về chúng. Những phát hiện này nhấn mạnh tầm quan trọng của giấc ngủ trong việc duy trì tính chính xác của trí nhớ, đặc biệt trong các tình huống cần nhớ lại chính xác, như lời khai của nhân chứng trong các vụ án pháp lý.

Nhìn chung, các nghiên cứu này cho thấy rằng thiếu ngủ có thể gây ra những sai lệch trong ký ức, và giấc ngủ đủ giấc đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì tính chính xác của thông tin trong bộ nhớ.