1. Tê liệt giấc ngủ là gì?

Tê liệt khi ngủ là tình trạng mất khả năng cử động tạm thời, xảy ra khi vừa chìm vào giấc ngủ hoặc thức dậy, kéo dài vài giây đến vài phút. Mặc dù không gây tổn hại thể chất, cảm giác không thể di chuyển có thể gây lo lắng và sợ hãi. Các triệu chứng đi kèm có thể bao gồm cảm giác nghẹt thở, áp lực ngực, ảo giác về tiếng bước chân hay bóng tối. Tê liệt khi ngủ liên quan đến sự gián đoạn giữa giai đoạn ngủ và thức, khiến bệnh nhân nhận thức được xung quanh nhưng không thể cử động.

Chứng này thường xảy ra trong giai đoạn REM của giấc ngủ, khi cơ thể nghỉ ngơi nhưng tâm trí vẫn hoạt động. Mặc dù không nghiêm trọng đối với hầu hết người bệnh, nhưng tê liệt khi ngủ tái phát có thể gây lo âu và ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ, dẫn đến thiếu ngủ và mệt mỏi.

Tê liệt khi ngủ có thể được phân loại thành hai loại:

1. Chứng tê liệt khi ngủ cô lập, liên quan đến rối loạn thần kinh khiến não không kiểm soát được mức độ thức.

2. Tê liệt khi ngủ tái phát, khi các đợt tê liệt xảy ra nhiều lần theo thời gian.

Khoảng 10% người bị tê liệt khi ngủ gặp phải tình trạng tái phát gây khó chịu, dẫn đến lo lắng trước giờ ngủ và giảm thời gian ngủ, ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể.

2. Nguyên nhân gây chứng tê liệt trong giấc ngủ

Chứng tê liệt khi ngủ có liên quan đến REM (chuyển động mắt nhanh), giai đoạn của giấc ngủ mà chúng ta thường mơ. Trong thời gian này, não đóng tất cả các nhóm cơ không quan trọng trong cơ thể, rất có thể sẽ ngăn chúng ta thực hiện ước mơ của mình.

Chứng tê liệt khi ngủ xảy ra khi có sự truyền nhầm tín hiệu thần kinh và não không thể kích hoạt lại các cơ, khiến bệnh nhân tỉnh táo, nhưng hoàn toàn bị tê liệt. Đó là một trạng thái REM bất thường và là dấu hiệu cho thấy cơ thể bạn không di chuyển trơn tru trong các giai đoạn của giấc ngủ.

Nguyên nhân chính xác của chứng tê liệt khi ngủ vẫn chưa được biết, nhưng di truyền có thể đóng một phần lớn. Tuy nhiên, ngoài gen của bạn, có một số yếu tố nguy cơ khác có thể làm tăng cơ hội xuất hiện. Bao gồm:

• Rối loạn giấc ngủ và các vấn đề về giấc ngủ khác đã chỉ ra một số mối tương quan mạnh nhất với chứng tê liệt khi ngủ cô lập. Tỷ lệ tê liệt khi ngủ cao hơn - 38% trong một nghiên cứu- được báo cáo bởi những người mắc chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA), một chứng rối loạn giấc ngủ lặp đi lặp lại trong quá trình thở. Chứng tê liệt khi ngủ cũng được phát hiện là phổ biến hơn ở những người bị chuột rút chân vào ban đêm.

• Thiếu ngủ

• Tình trạng tâm thần hiện có như rối loạn lưỡng cực. Những người bị rối loạn lo âu , bao gồm cả rối loạn hoảng sợ, dường như có nhiều khả năng gặp phải tình trạng này hơn. Một số mối liên quan mạnh mẽ nhất là ở những người bị rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) và những người khác đã từng tiếp xúc với lạm dụng tình dục ở thời thơ ấu hoặc các loại đau khổ về thể chất và tinh thần khác. Ngừng rượu hoặc thuốc chống trầm cảm cũng có thể dẫn đến phục hồi REM và cũng có thể gây tê liệt khi ngủ.

• Lạm dụng ma túy hoặc rượu

Chứng tê liệt khi ngủ là một hiện tượng phổ biến đáng ngạc nhiên, có tới 40% dân số mắc ít nhất một lần trong đời. Mặc dù nó có thể ảnh hưởng đến nam giới và phụ nữ ở mọi lứa tuổi, nhưng các triệu chứng đầu tiên thường xuất hiện ở thời thơ ấu, thanh thiếu niên hoặc thanh niên (từ độ tuổi 7 đến 25). Sau khi bắt đầu ở tuổi thiếu niên thì các cơn có thể xảy ra thường xuyên hơn ở độ tuổi 20 và 30.

3. Phương pháp điều trị chứng tê liệt trong giấc ngủ

Bước đầu tiên trong điều trị chứng tê liệt khi ngủ là thảo luận với bác sĩ để xác định nguyên nhân tiềm ẩn, như chứng ngủ rũ hoặc ngưng thở khi ngủ. Mặc dù ít có bằng chứng khoa học về phương pháp điều trị tối ưu, nhưng bác sĩ có thể giúp bình thường hóa các triệu chứng và giảm mức độ lo lắng.

Một trong những giải pháp phổ biến là cải thiện vệ sinh giấc ngủ. Điều này liên quan đến việc thay đổi thói quen và môi trường ngủ để cải thiện chất lượng giấc ngủ. Một số mẹo bao gồm:

• Tuân theo lịch trình đi ngủ và thức dậy đều đặn.

• Giữ thói quen thư giãn trước khi đi ngủ.

• Sử dụng nệm và gối thoải mái.

• Hạn chế ánh sáng và tiếng ồn trong phòng ngủ.

• Giảm tiêu thụ rượu và caffeine, đặc biệt vào buổi tối.

• Cất thiết bị điện tử ít nhất nửa giờ trước khi ngủ.

Ngoài ra, việc cải thiện vệ sinh giấc ngủ cũng có thể kết hợp với liệu pháp hành vi nhận thức (CBT-I) để giảm căng thẳng và lo âu. Một dạng CBT cũng đã được phát triển để điều trị chứng tê liệt khi ngủ, nhưng cần thêm nghiên cứu để xác nhận hiệu quả.