1. Vai trò của thiền chánh niệm trong điều trị trầm cảm

Nhiều nghiên cứu khoa học đã chỉ ra vai trò của thiền chánh niệm trong điều trị trầm cảm. Một nghiên cứu của Đại học Oxford trên gần 1300 bệnh nhân cho thấy liệu pháp chánh niệm giúp giảm tỷ lệ tái phát trầm cảm so với phương pháp chăm sóc thông thường và có hiệu quả tương đương với thuốc chống trầm cảm.

Nghiên cứu khác trên 424 người mắc trầm cảm cho thấy tỷ lệ tái phát ở nhóm thiền chánh niệm (44%) và nhóm dùng thuốc (47%) gần như tương đương sau 2 năm theo dõi. Điều này chứng tỏ thiền chánh niệm có thể là lựa chọn thay thế hiệu quả cho thuốc, đặc biệt đối với những người không muốn dùng thuốc lâu dài.

Thiền chánh niệm không chỉ giúp điều trị trầm cảm mà còn giúp người bệnh phát triển nhận thức về cảm xúc và suy nghĩ của mình, từ đó cải thiện khả năng đối phó với cảm xúc tiêu cực.

2. Thiền chánh niệm giúp điều trị trầm cảm như thế nào?

Có nhiều phương pháp điều trị bệnh trầm cảm. Trong đó điều trị bằng thuốc và liệu pháp tâm lý là những phương pháp điều trị truyền thống và được lựa chọn đầu tiên. Ngoài ra, phương pháp thiền chánh niệm đã được chứng minh là giúp thay đổi cách não phản ứng với căng thẳng và lo lắng.

Căng thẳng và lo lắng là nguyên nhân chính dẫn đến trầm cảm và thiền chánh niệm có thể thay đổi phản ứng của người bệnh trầm cảm với những cảm giác đó. Theo nhận định của các nhà khoa học, thiền chánh niệm giúp não bộ đạt được sự tập trung bền vững và không bị ảnh hưởng nhiều khi suy nghĩ tiêu cực, cảm xúc tiêu cực xâm nhập – điều thường xuyên xảy ra ở người bệnh trầm cảm.

Thiền chánh niệm giúp điều trị trầm cảm tái phát thông qua cơ chế thay đổi một số vùng não có liên quan cụ thể đến hội chứng trầm cảm. Chẳng hạn như, các nhà khoa học đã chỉ ra rằng phần vỏ não trước trán (mPFC) trở nên tăng động ở những người bệnh trầm cảm. mPFC được gọi là “trung tâm tôi” bởi đây là nơi bộ não xử lý thông tin về bản thân, chẳng hạn như những lo lắng về tương lai hay những suy nghĩ về quá khứ. Khi con người bị căng thẳng, stress trong cuộc sống, mPFC sẽ hoạt động quá mức.

Một vùng não khác là nguyên nhân dẫn đến hội chứng trầm cảm là hạch hạnh nhân hay còn gọi là “trung tâm sợ hãi”. Đây là phần não chịu trách nhiệm về phản ứng của cơ thể, kích hoạt tuyến thượng thận tiết ra hormone căng thẳng cortisol nhằm phản ứng lại với nỗi sợ hãi và các nhận thức nguy hiểm. Hai vùng não này hoạt động lẫn nhau sẽ dẫn đến trầm cảm. Trung tâm tôi hoạt động để phản ứng với căng thẳng và lo lắng, bên cạnh đó phản ứng của trung tâm sợ hãi dẫn đến mức cortisol tăng đột biến để chống lại các nhận thức nguy hiểm xuất hiện trong tâm trí. Nghiên cứu từ các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng, thiền chánh niệm giúp phá vỡ kết nối giữa hai vùng não này, bỏ qua những cảm giác tiêu cực, căng thẳng và lo lắng. Điều này giải thích một phần nguyên nhân tại sao mức độ căng thẳng giảm khi bạn thiền định.

Một cơ chế khác mà thiền chánh niệm giúp ích cho bộ não là bảo vệ vùng hải mã (một vùng não liên quan đến trí nhớ). Kết quả một số nghiên cứu chỉ ra rằng những người bị trầm cảm tái phát thường có kích thước vùng hồi hải mã nhỏ hơn. Bên cạnh đó, những người thực hiện thiền chánh niệm 30 phút mỗi ngày trong 8 tuần giúp làm tăng khối lượng chất xám trong vùng hồi hải mã.

Mục đích của thiền chánh niệm không phải là ngăn chặn suy nghĩ tiêu cực hay gạt bỏ căng thẳng, mà là chú ý đến những suy nghĩ và cảm xúc đó, đồng thời hiểu rằng bạn không cần phải hành động theo chúng. Điều này có thể đơn giản như nhắm mắt và lặp lại một cụm từ hoặc đếm nhịp thở, chúng cho phép bạn tạo ra một khoảng cách nào đó với những suy nghĩ tiêu cực hoặc cảm giác căng thẳng, giúp bạn nhận ra rằng mặc dù tình trạng căng thẳng hay các cảm xúc tiêu cực có thể ảnh hưởng đến bạn, nhưng chúng không phải là bạn.

Thiền chánh niệm cũng có thể giúp não bộ đối phó với các tình huống căng thẳng. Chẳng hạn như thiền chánh niệm vài phút trước một cuộc phỏng vấn hoặc một kỳ thi có thể giúp chuyển não bộ và cơ thể khỏi phản ứng căng thẳng sang trạng thái tương đối bình tĩnh.

Như vậy, thiền chánh niệm đem lại nhiều lợi ích và hiệu quả trong điều trị chứng trầm cảm tái phát. Tuy nhiên, cũng giống như việc tuân theo một chế độ ăn uống và rèn luyện thể dục cần có thời gian để cảm nhận kết quả từ phương pháp thiền chánh niệm mỗi ngày. Chế độ duy trì luyện tập sẽ giúp bạn kiểm soát các cảm xúc căng thẳng và lo lắng là những nguyên nhân dẫn đến trầm cảm.