Trì hoãn là gì?

Trì hoãn là hiện tượng mà con người có xu hướng chậm trễ trong việc bắt tay vào thực hiện một công việc cần làm, dù nhận thức rõ tầm quan trọng của nó. Thay vì hành động ngay lập tức, chúng ta thường để công việc kéo dài đến một thời điểm khác trong tương lai, đôi khi là đến phút chót.

Giáo sư tâm lý học Joseph Ferrari tại Đại học DePaul (Chicago) đã nghiên cứu và phát hiện rằng có khoảng 20% người trưởng thành mắc chứng trì hoãn kinh niên. Đáng ngạc nhiên là tỷ lệ này còn cao hơn so với những người mắc chứng trầm cảm, ám ảnh cưỡng chế, các cơn hoảng loạn hay thậm chí là nghiện rượu.

Trì hoãn là một hiện tượng phổ biến và có thể xảy ra với bất kỳ ai, không phân biệt giới tính, độ tuổi hay nền tảng văn hóa.

Nguyên nhân của thói quen trì hoãn

Trì hoãn không phải là một đặc điểm bẩm sinh của con người mà là một hành vi phát sinh trong quá trình trưởng thành. Nhiều người thường nhầm lẫn rằng trì hoãn là bản chất của họ, chẳng hạn như “Tôi lúc nào cũng trì hoãn, làm việc gì cũng chờ đến sát deadline mới làm, khó sửa lắm!”. Tuy nhiên, hãy thử suy nghĩ theo cách khác:

Nếu có ai đó nói với bạn rằng: “Anh/em hãy ra mở cửa đi, có một món quà bất ngờ dành cho anh/em này!” – liệu bạn có trì hoãn không? Chắc chắn bạn sẽ đứng dậy và hành động ngay lập tức. Điều đó chứng tỏ rằng trì hoãn không phải là một tính cách cố định, mà nó chỉ xuất hiện với một số công việc nhất định.

Khi mới sinh ra, con người không hề trì hoãn. Một đứa trẻ sơ sinh khi đói sẽ khóc ngay để đòi ăn, không chờ đợi, không chần chừ. Nó thức dậy đều đặn mỗi hai tiếng để bú sữa, không hề có khái niệm “lười biếng” hay “chờ đến lúc khác”. Điều này cho thấy rằng trì hoãn không phải là bản chất của con người mà là một thói quen được hình thành trong quá trình chúng ta trưởng thành.

Trì hoãn bắt đầu từ đâu?

Mặc dù mỗi người có một hoàn cảnh khác nhau, nhưng điểm chung lớn nhất mà hầu hết chúng ta đều trải qua chính là trường học và công việc.

1. Trì hoãn trong quá trình đi học

Hãy thử nhớ lại những ngày thơ ấu: khi chơi đùa, xem phim hoạt hình hay chơi game, chúng ta không hề trì hoãn. Nhưng khi phải làm bài tập, ôn bài hay học những môn mình không thích, chúng ta bắt đầu chần chừ.

Lý do rất đơn giản: trong môi trường giáo dục hiện tại, trẻ em không thể tự do chọn lựa môn học hay giáo viên mà mình yêu thích. Các em phải hoàn thành những môn học không phù hợp với sở thích của mình, nghe giảng từ những giáo viên mà có thể bản thân không mến mộ. Chính vì vậy, một số học sinh bắt đầu có xu hướng trì hoãn, chậm trễ trong việc hoàn thành bài tập hay ôn thi.

2. Trì hoãn trong công việc

Khi bước vào môi trường làm việc, chúng ta nhận ra rằng có những nhiệm vụ vô cùng quan trọng, thậm chí ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và sự nghiệp, nhưng bản thân vẫn trì hoãn.

Tại sao lại như vậy?

Bởi vì chúng ta sợ hãi.

• Ngại gọi điện cho khách hàng vì sợ bị từ chối.

• Trì hoãn việc trao đổi với sếp vì sợ bị đánh giá về năng lực.

• Né tránh việc xây dựng một mối quan hệ nghiêm túc vì sợ trách nhiệm.

Những nỗi sợ này thường bắt nguồn từ những trải nghiệm tiêu cực trong quá khứ, tạo thành rào cản tâm lý và khiến chúng ta trì hoãn trong công việc, cuộc sống cũng như các mối quan hệ cá nhân.

Làm thế nào để vượt qua thói quen trì hoãn?

Việc loại bỏ thói quen trì hoãn không phải là điều dễ dàng, nhưng hoàn toàn có thể thực hiện được nếu bạn kiên trì và áp dụng một số phương pháp sau:

1. Khoan dung hơn với bản thân

Những người trì hoãn thường cảm thấy tội lỗi và dằn vặt bản thân khi công việc bị tồn đọng, điều này chỉ khiến tâm lý thêm nặng nề. Hãy tập đối xử tử tế với chính mình, thừa nhận rằng ai cũng có lúc trì hoãn và điều quan trọng là tìm cách khắc phục nó.

2. Nhận thức rõ tầm quan trọng của công việc

Hãy tự hỏi: Tại sao công việc này quan trọng? Lợi ích khi hoàn thành nó là gì? Hậu quả nếu trì hoãn là gì? Viết ra những lý do đó sẽ giúp bạn có động lực hơn trong việc hành động ngay lập tức.

3. Chọn những công việc phù hợp

Thay vì cố gắng lao vào những công việc quá khó ngay từ đầu, hãy bắt đầu với những nhiệm vụ nhỏ hơn, phù hợp với khả năng của mình. Khi hoàn thành những công việc này, bạn sẽ có thêm động lực để tiếp tục giải quyết những nhiệm vụ lớn hơn.

4. Tự thưởng khi hoàn thành nhiệm vụ

Sau khi hoàn thành một công việc đúng hạn, hãy tự thưởng cho mình một món ăn ngon, một buổi xem phim hay một món quà nhỏ. Điều này giúp não bộ liên kết việc hoàn thành nhiệm vụ với cảm giác vui vẻ, từ đó giảm thiểu thói quen trì hoãn.