Quốc hội Việt Nam đã thông qua Bộ luật Lao động sửa đổi, có hiệu lực từ tháng 1 năm 2021. Bộ quy tắc mới này mang lại sự bảo vệ tốt hơn cho người lao động và được cho là phù hợp hơn với các tiêu chuẩn quốc tế. Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định 145 hướng dẫn thi hành Bộ luật Lao động, có hiệu lực từ ngày 1/2/2021. Các doanh nghiệp cần xem xét lại các thực hành lao động của mình và đảm bảo tuân thủ các sửa đổi trong bộ luật này.

Các quy định chính trong Bộ luật Lao động sửa đổi:

- Giờ làm việc: Giới hạn giờ làm việc vẫn là 48 giờ mỗi tuần, nhưng bộ luật mới quy định rõ rằng giờ làm việc bình thường không được quá 8 giờ mỗi ngày hoặc 48 giờ mỗi tuần. Nếu có thỏa thuận về làm thêm giờ, thời gian làm thêm không được vượt quá 12 giờ mỗi ngày, 40 giờ mỗi tháng và 200 giờ mỗi năm. Với các ngành có nhu cầu lao động cao theo mùa, như dệt may, giày dép và điện tử, giới hạn giờ làm thêm là 300 giờ mỗi năm.

- Hợp đồng lao động: Bộ luật lao động sửa đổi chỉ còn hai loại hợp đồng lao động: hợp đồng xác định thời hạn không quá 3 năm và hợp đồng không xác định thời hạn. Hợp đồng xác định thời hạn chỉ được gia hạn một lần. Người lao động nước ngoài có giấy phép lao động (2 năm) cũng chỉ có thể gia hạn một lần. Hợp đồng thời vụ sẽ không còn được phép từ năm 2021.

- Chấm dứt hợp đồng: Người lao động có thể chấm dứt hợp đồng ngay lập tức trong trường hợp bị ngược đãi, mang thai hoặc nếu người sử dụng lao động không trả lương đúng hạn. Trước đây, người lao động phải báo trước tối thiểu 30 ngày (với hợp đồng xác định thời hạn) hoặc 45 ngày (với hợp đồng không xác định thời hạn).

- Công đoàn: Bộ luật mới cho phép các công đoàn độc lập hoạt động, thay vì chỉ chịu sự giám sát của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (TLĐLĐVN). Tuy nhiên, công đoàn độc lập vẫn phải xin phép cơ quan nhà nước để hoạt động, điều này phản ánh yêu cầu của các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam tham gia. Tuy nhiên, cần có hướng dẫn cụ thể về cách thức triển khai trên thực tế.

- Tuổi nghỉ hưu: Bộ luật lao động sửa đổi nâng tuổi nghỉ hưu đối với nam lên 62 và nữ lên 55. Tuy nhiên, người lao động có thể nghỉ hưu sớm hơn hoặc muộn hơn tùy theo công việc và tình hình sức khỏe. Các công việc nguy hiểm hoặc nặng nhọc có thể cho phép nghỉ hưu sớm, trong khi những công việc đòi hỏi kỹ năng cao có thể kéo dài tuổi nghỉ hưu thêm tối đa 5 năm. Việc điều chỉnh tuổi nghỉ hưu sẽ được thực hiện dần dần từ năm 2028 đối với nam và 2035 đối với nữ.

- Phân biệt đối xử: Bộ luật lao động sửa đổi bổ sung các biện pháp bảo vệ người lao động khỏi bị phân biệt đối xử tại nơi làm việc, bao gồm các hình thức quấy rối tình dục và phân biệt đối xử dựa trên màu da, chủng tộc, quốc tịch, giới tính, tình trạng hôn nhân, mang thai, khuyết tật, và tình trạng nhiễm HIV.

Các thay đổi quan trọng khác:

Chính phủ sẽ không quy định các chính sách tiền lương cho các doanh nghiệp riêng lẻ mà để thỏa thuận giữa người sử dụng lao động và người lao động, tuy nhiên, các mức lương tối thiểu vẫn phải tuân thủ.

Người lao động sẽ có thêm một ngày nghỉ trước hoặc sau ngày Quốc khánh Việt Nam 2/9.

Nghị định 145 – Hướng dẫn thi hành Bộ luật Lao động:

Để hỗ trợ việc thực hiện Bộ luật Lao động, Chính phủ đã ban hành Nghị định 145/2020/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2 năm 2021. Một số điểm quan trọng trong Nghị định 145 bao gồm:

- Quấy rối tình dục: Nghị định quy định chi tiết về quấy rối tình dục tại nơi làm việc, bao gồm quấy rối thể chất, lời nói và hành động không lời, như ngôn ngữ cơ thể hoặc hành vi tình dục trực tiếp.

- Giám sát lao động: Người sử dụng lao động phải lập sổ quản lý lao động và báo cáo các thay đổi về lao động mỗi 6 tháng.

- Chấm dứt hợp đồng lao động: Người sử dụng lao động phải thông báo trước ít nhất 120 ngày đối với hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc hợp đồng xác định thời hạn từ 12 tháng trở lên.

- Làm thêm giờ: Cần có sự đồng ý của người lao động đối với làm thêm giờ về thời gian và địa điểm.

- Nhân viên nữ: Phụ nữ có con dưới 12 tháng tuổi được nghỉ 60 phút mỗi ngày để cho con bú và nghỉ 30 phút trong kỳ kinh nguyệt.

Bộ luật lao động sửa đổi này giúp Việt Nam tuân thủ các tiêu chuẩn lao động quốc tế và đáp ứng yêu cầu của các hiệp định thương mại tự do như EVFTA và CPTPP.

Các doanh nghiệp và người sử dụng lao động nên tìm kiếm sự hỗ trợ để đảm bảo các chính sách của mình tuân thủ đúng quy định của pháp luật lao động từ năm 2021.