Trong bối cảnh áp lực công việc ngày càng gia tăng, người lao động Việt Nam vẫn chưa dám mạnh dạn đàm phán mức lương với người sử dụng lao động. Việc thương lượng tiền lương hiện nay vẫn là một vấn đề khá mới mẻ trong giới lao động Việt Nam, đặc biệt là lao động phổ thông.

Thứ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội Phạm Minh Huân cho rằng, đây là một trong những lý do khiến mức lương của người lao động Việt Nam thấp hơn so với các nước trong khu vực ASEAN.

Lý do cần phải thương lượng mức lương

Theo Thứ trưởng Phạm Minh Huân, mức lương của người lao động Việt Nam hiện nay thuộc nhóm thấp nhất trong khu vực ASEAN, một phần là do năng suất lao động thấp. Tuy nhiên, một nguyên nhân quan trọng khác là nhiều người lao động buộc phải chấp nhận mức lương thấp do thiếu khả năng đàm phán với chủ doanh nghiệp.

Trong bối cảnh này, thỏa ước tiền lương tập thể trong các doanh nghiệp được kỳ vọng là một công cụ quan trọng để bảo vệ quyền lợi của người lao động, đặc biệt là về vấn đề tiền lương. Tuy nhiên, để thỏa ước này thực sự có ý nghĩa, cần phải có các nội dung thỏa thuận cụ thể, thương lượng thực tế, đại diện ký kết chân thành và thực hiện đúng cam kết. Tức là, tổ chức có trách nhiệm thực hiện tất cả các điều khoản đã ký kết.

Thực trạng thương lượng lương tại doanh nghiệp

Một trong những lý do khiến tiền lương của người lao động Việt Nam thấp là sự thiếu tự tin trong thương lượng lương với người sử dụng lao động, đặc biệt trong bối cảnh áp lực công việc. Cho đến nay, vấn đề thương lượng lương vẫn còn là một khái niệm khá mới mẻ trong giới lao động Việt Nam, nhất là với lao động phổ thông. Chính sự thiếu vắng các cuộc thương lượng này thường dẫn đến những cuộc đình công tự phát khi người lao động cố gắng đẩy mạnh yêu cầu về tiền lương hoặc điều kiện làm việc.

Ví dụ, mặc dù ngành dệt may đã có thỏa ước lao động tập thể với quy định về mức tiền lương chung, nhưng thực tế người lao động vẫn chưa thành công trong việc đàm phán mức lương hợp lý với các chủ doanh nghiệp.

Với tỷ lệ lao động làm công ăn lương ngày càng tăng và nền kinh tế hội nhập sâu hơn vào thị trường toàn cầu, việc thúc đẩy và mở rộng thương lượng tập thể về tiền lương là một nhu cầu cấp thiết. Điều này sẽ góp phần xây dựng môi trường quan hệ lao động hòa hợp, công bằng và bền vững.

Tiếng nói tập thể trong thương lượng lương

Việc áp dụng thương lượng tiền lương tập thể trong doanh nghiệp là một công cụ quan trọng để bảo vệ quyền lợi của người lao động. Tuy nhiên, điều này chỉ có giá trị khi nó thực sự phản ánh các yêu cầu thực tế, với sự tham gia nghiêm túc trong quá trình thương lượng và cam kết thực hiện các điều khoản đã thỏa thuận.

Thứ trưởng Phạm Minh Huân cũng nhấn mạnh rằng, khi tham gia ký kết hợp đồng lao động, người lao động cần phải đàm phán rõ ràng về mức lương và phụ cấp cụ thể cho từng công việc, phù hợp với khả năng của bản thân và tình hình tài chính của doanh nghiệp. Đặc biệt, các yếu tố như mức lương tối thiểu, phương thức điều chỉnh lương khi giá cả thị trường biến động, hay các nguyên tắc nâng bậc lương, thời gian trả lương và các khoản thưởng cũng cần phải được thỏa thuận rõ ràng.

Mức lương tối thiểu và thương lượng tiền lương tập thể là hai công cụ quan trọng, bổ sung cho nhau trong hệ thống điều chỉnh tiền lương của nền kinh tế thị trường. Mức lương tối thiểu bảo vệ người lao động có thu nhập thấp nhất, trong khi thương lượng tập thể sẽ giúp điều chỉnh mức lương cho những người có thu nhập cao hơn mức tối thiểu.

Đảm bảo sự công bằng trong đàm phán lương

Tuy nhiên, Thứ trưởng Huân cũng lưu ý rằng việc tăng lương thông qua thương lượng còn phụ thuộc vào năng suất lao động và chất lượng công việc của người lao động. Mức lương và thang bảng lương của mỗi doanh nghiệp cần phải dựa trên tình hình doanh thu và mục tiêu của công ty, thay vì chỉ căn cứ vào mức lương tối thiểu do nhà nước quy định.

Ví dụ, nếu mức lương tối thiểu của nhà nước tăng, nhưng quỹ lương của doanh nghiệp đã ổn định và vượt qua mức tối thiểu, thì doanh nghiệp không nhất thiết phải điều chỉnh mức lương. Tuy nhiên, nếu lương của người lao động chỉ tăng theo quy định của nhà nước, nhưng các khoản lương do doanh nghiệp chi trả lại giảm, tổng thu nhập của người lao động có thể không thay đổi.

Để nâng cao hiệu quả trong thỏa ước tiền lương tập thể, việc cải thiện chất lượng thương lượng và các điều kiện liên quan là yếu tố quan trọng nhất. Chỉ khi quá trình đàm phán lương thực sự hiệu quả, quyền lợi của người lao động mới được bảo vệ một cách đầy đủ và doanh nghiệp mới phát triển bền vững.