Để đặt câu hỏi hiệu quả, bạn nên:

• Xác định mục đích, nghĩa là bạn hỏi để làm gì?

• Lắng nghe trước, đặt câu hỏi sau

• Ưu tiên câu hỏi mở

• Không nên hỏi nhiều câu hỏi cùng một lúc, mà lắng nghe từng câu trả lời và hỏi lại người đáp

• Chấp nhận các tình huống thay thế khi người được hỏi không muốn trả lời, không biết cách trả lời, hay thiếu trung thực

• Cân nhắc câu hỏi phù hợp với đối tượng

• Câu hỏi đi từ tổng quát đến chi tiết

• Câu hỏi phải ngắn gọn, súc tích, nhấn mạnh vào từ khóa thể hiện ý muốn hỏi

Một trong những kỹ năng quan trọng là học cách đưa ra những câu hỏi đúng đắn. Nếu một câu hỏi không giúp bạn tìm thấy thông tin mong muốn, hãy tiếp tục hỏi. Thông tin bạn cần có thể được giải đáp trong những câu hỏi tiếp theo. Trước khi hỏi thầy giáo hay bạn bè, hãy tự hỏi bản thân xem mình đã có câu trả lời chưa. Đôi khi, do nhút nhát hay không chắc chắn, chúng ta thường cho rằng người khác có câu trả lời mà ta không biết.

Đặt câu hỏi đúng cách là trọng tâm của giao tiếp hiệu quả. Đặt câu hỏi khéo léo giúp bạn giữ nhịp cuộc nói chuyện, thu hút sự chú ý của người nghe, có được thông tin cần thiết và đạt được điều bạn yêu cầu, trong khi người nghe vẫn cảm thấy vui vẻ, hài lòng. Nghệ thuật hỏi giúp bạn có được thông tin tốt hơn, học hỏi nhiều hơn và xây dựng mối quan hệ mật thiết hơn. Dưới đây là một vài kỹ thuật đặt câu hỏi thông dụng.

Kỹ thuật đặt câu hỏi

Câu hỏi mở và câu hỏi đóng

Câu hỏi đóng thường chỉ nhận được câu trả lời ngắn như “có” hoặc “không”. Câu hỏi mở mang đến những câu trả lời dài hơn, thường đi vào vấn đề như cái gì, tại sao, như thế nào. Câu hỏi mở giúp người khác diễn tả dài hơn về kiến thức, quan điểm hoặc cảm nhận của họ. Những cụm từ như “Thầy/Cô/Bạn có thể giải thích thêm về…?” hoặc “Hãy miêu tả…” thường được dùng để bắt đầu câu hỏi mở.

Câu hỏi mở hay đóng chỉ thực sự phát huy tác dụng khi đặt đúng hoàn cảnh giao tiếp. Câu hỏi mở phù hợp nếu bạn muốn phát triển một cuộc đối thoại, tìm hiểu thêm thông tin chi tiết, đào sâu vào quan điểm hoặc vấn đề của người khác. Câu hỏi đóng hợp lý khi bạn muốn kiểm tra mức độ thấu hiểu của bạn hoặc của người khác, khi cần kết luận một cuộc thảo luận hoặc ra quyết định. Một câu hỏi đóng có thể khép lại cuộc đối thoại và dẫn đến sự im lặng khó xử, nên tránh sử dụng khi cuộc đối thoại đang tiến triển tốt.

Câu hỏi dẫn dắt

Câu hỏi dẫn dắt được sử dụng nhằm hướng người nghe theo định hướng suy nghĩ của bạn. Câu hỏi dẫn dắt phù hợp khi bạn muốn có được câu trả lời mong muốn và không chú tâm đến cảm nhận của người khác, hoặc khi muốn đóng lại cuộc hội thoại. Ví dụ: “Nếu như mọi câu hỏi của các bạn đã được trả lời thỏa đáng, chúng ta có thống nhất phương án mà tôi đưa ra không?”

Câu hỏi tu từ

Câu hỏi tu từ không thực sự là câu hỏi. Với dạng câu hỏi này, người hỏi không chờ câu trả lời mà nhằm khẳng định lại vấn đề, lôi cuốn người nghe hoặc dẫn dắt người nghe đến sự đồng tình. Câu hỏi tu từ sẽ gia tăng tính hiệu quả khi được đặt thành một chuỗi.

Một số lưu ý khi sử dụng các câu hỏi

• Hãy chắc chắn rằng bạn để cho người được hỏi đủ thời gian trả lời. Có thể họ cần thời gian suy nghĩ kỹ trước khi trả lời bạn, nên đừng vội vã và tiếp tục hỏi ngay.

• Những câu hỏi hiệu quả cần đi cùng với lắng nghe cẩn thận để bạn có thể hiểu đối phương thực sự có ý gì trong từng câu trả lời của họ.

• Ngôn ngữ cơ thể và âm điệu của giọng nói cũng đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định câu trả lời bạn nhận được sẽ như thế nào.