THÀNH THẬT KHI PHỎNG VẤN – LỢI THẾ HAY BẤT LỢI?

Ngày mới ra trường, tôi từng có cơ hội phỏng vấn tại một công ty luật ở Quận 5, TP.HCM. Khi đó, anh luật sư phỏng vấn tôi hỏi một câu rất đơn giản nhưng mang tính quyết định:

“Vì sao em học Luật?”

Với tất cả sự chân thành, tôi trả lời:

“Vì em trượt nguyện vọng 1 ngành báo chí, không biết chọn gì nên chọn đại ngành Luật.”

Ngay sau đó, anh ấy bắt đầu chia sẻ rất nhiều về tầm quan trọng của việc có định hướng nghề nghiệp, có mục tiêu rõ ràng và đam mê với ngành học. Nếu không có những điều đó, việc học sẽ trở nên khó khăn và con đường sự nghiệp cũng chẳng thể bền lâu. Kết quả là tôi bị đánh trượt. Nhưng thật may mắn, sau đó tôi đã tìm được một công việc phù hợp hơn với mình, với mức lương đủ để trang trải cuộc sống và tiếp tục học tập. Và dĩ nhiên, tôi vẫn giữ nguyên quan điểm rằng sự chân thành luôn là điều quan trọng trong các buổi phỏng vấn.

LẦN PHỎNG VẤN THỨ HAI – KHI SỰ CHÂN THẬT KHÔNG ĐƯỢC CHÀO ĐÓN

Hai năm sau, tôi lại tiếp tục đi tìm việc. Lần này, tôi ứng tuyển vào một công ty nông nghiệp với vị trí nhân viên pháp chế. Mọi chuyện diễn ra khá bình thường, cho đến khi chị HR đặt hai câu hỏi phổ biến trong mọi buổi phỏng vấn:

•             “Vì sao em nghỉ việc ở công ty cũ?”

•             “Mục tiêu ngắn hạn và dài hạn của em là gì?”

Không suy nghĩ quá nhiều, tôi trả lời đúng với những gì mình đã trải qua:

“Công ty cũ có mức đãi ngộ tốt, sếp giỏi và có tầm nhìn. Nhưng đồng nghiệp ở đó không thân thiện, bất hợp tác và có thói đố kị, nên em xin nghỉ.”

“Em không chia cuộc đời mình thành những cột mốc thời gian nhất định, cũng không hoạch định được một tương lai quá xa. Giống như 6 năm trước, em chưa từng nghĩ mình sẽ học Luật, nhưng bây giờ em lại ngồi đây với tấm bằng Cử nhân Luật. Hiện tại, mục tiêu ngắn hạn của em là hoàn thành khóa đào tạo nghề luật sư, cuối năm đủ tiền mua tivi mới cho ba.”

Câu trả lời của tôi hoàn toàn chân thật, phản ánh đúng những gì tôi đã và đang trải qua. Nhưng phản ứng của chị HR không mấy hài lòng. Chị tiếp tục đặt thêm những câu hỏi mang tính định hướng theo khuôn khổ, cố gắng "nắn chỉnh" tôi vào một khuôn mẫu mà có lẽ, tôi chưa từng thuộc về. Và rồi, tôi không nhận được bất kỳ phản hồi nào về việc có được tiếp tục phỏng vấn vòng chuyên môn hay không. Tôi bị loại.

THẬT LÒNG HAY KHÔNG – CÓ PHẢI LÀ MỘT VẤN ĐỀ?

Có nhiều lý do khiến một ứng viên bị loại trong quá trình tuyển dụng. Nhưng thật đáng tiếc nếu lý do đó chỉ vì ứng viên đã trả lời quá thật lòng.

Hãy thử đặt câu hỏi:

•             Nếu điều kiện làm việc lý tưởng, lương cao, sếp tốt, đồng nghiệp hòa đồng, thì ai sẽ nghỉ việc?

•             Nếu tất cả những người học Luật đều có định hướng từ sớm, thì liệu có bao nhiêu người thực sự gắn bó với nghề sau khi ra trường?

Sẽ lọt tai hơn nếu tôi trả lời theo một cách khác:

“Em nghỉ việc ở công ty cũ vì em đã cống hiến đủ nhiều và cảm thấy không còn cơ hội phát triển. Em ra đi để tìm kiếm những thử thách mới cho bản thân.”

“Mục tiêu ngắn hạn của em là hoàn thành lớp đào tạo nghề luật sư trong vòng một năm, học lên Thạc sĩ Luật trong ba năm tới và phấn đấu để được đề bạt vào cấp quản lý trong vòng 3–4 năm.”

“Em chọn ngành Luật vì mong muốn bảo vệ công lý, bảo vệ người yếu thế trong xã hội.”

Đây là những câu trả lời mang tính văn mẫu. Đã là mẫu thì sẽ rất trơn tru, ai cũng có thể học thuộc và trả lời được. Nhưng nếu ai cũng trả lời giống nhau, thì nhà tuyển dụng dựa vào đâu để sàng lọc ứng viên?

TUYỂN DỤNG CŨNG GIỐNG NHƯ HẸN HÒ

Bản chất của một buổi phỏng vấn tuyển dụng cũng giống như một cuộc hẹn hò tìm hiểu trước khi tiến tới hôn nhân. Nhà tuyển dụng cần tìm hiểu ứng viên, ứng viên cũng cần tìm hiểu công ty. Nếu thực sự phù hợp, hai bên sẽ "sống thử" với nhau trong 2 tháng thử việc. Nếu hợp, họ sẽ "kết hôn" bằng hợp đồng lao động.

Nhưng điều quan trọng nhất trong bất kỳ mối quan hệ nào vẫn là sự chân thành. Nếu một trong hai bên cố tình tô vẽ bản thân bằng những lời hoa mỹ, thì khi thực sự “về chung một nhà”, chắc chắn sẽ có nhiều bỡ ngỡ, thậm chí là thất vọng.

Trong tình yêu, khi phát hiện ra những thói xấu của đối phương, ta có thể thốt lên:

“Biết thế ngày xưa…”

Trong tuyển dụng, khi ứng viên từng trả lời phỏng vấn rất hay nhưng vào làm việc lại thể hiện quá nhiều điểm yếu, nhà tuyển dụng cũng sẽ có cùng một suy nghĩ. Khi đó, công ty không chỉ mất thời gian, chi phí tuyển dụng mà còn phải đào tạo lại, hướng dẫn từ đầu. Và nếu ứng viên không phù hợp, công ty sẽ tiếp tục rơi vào vòng luẩn quẩn của việc tuyển dụng – đào tạo – loại bỏ – tuyển dụng mới, gây ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ công việc.

SỰ THẬT LÒNG CÓ PHẢI LÀ MỘT ĐIỀU XA XỈ?

Với tư cách là một ứng viên, tôi tin rằng sự thật lòng trong phỏng vấn là một điều đáng trân trọng. Chỉ khi nhà tuyển dụng có thể đánh giá đúng tính cách, năng lực và sự phù hợp của ứng viên dựa trên những câu trả lời chân thật, họ mới có thể đưa ra quyết định chính xác.

Với cương vị của một HR, có lẽ điều quan trọng không phải là ứng viên trả lời có đúng theo khuôn mẫu hay không, mà là họ có thật lòng hay không. Một ứng viên có thể không biết cách "đánh bóng" câu trả lời của mình, nhưng nếu họ chân thành, họ có thể sẽ là một nhân tố giá trị trong đội ngũ.

Bản chất của một cuộc phỏng vấn không phải là một bài kiểm tra với đáp án đúng sai tuyệt đối, mà là một quá trình tìm hiểu lẫn nhau. Nếu cả hai bên đều cố gắng "diễn" theo một kịch bản có sẵn, thì cuối cùng, ai mới thực sự là người bị lừa dối?