Sếp yêu cầu chúng tôi đưa vào nội quy lao động quy định rằng hành vi “mang dép của mình vào khu vực sản xuất” sẽ bị coi là lỗi nghiêm trọng và xử lý kỷ luật bằng hình thức cao nhất: “sa thải”.

Sếp của tôi là người Nhật Bản. Ngay từ những ngày đầu nhận nhiệm sở cách đây khoảng một năm rưỡi, ông đã mời Chủ tịch Công đoàn và Trưởng phòng nhân sự để “thảo luận về nội quy lao động”.

Về cơ bản, các đề xuất của hai bên đều được thống nhất, chỉ có một điều mà tôi và Chủ tịch Công đoàn không đồng tình. Đó là việc đưa vào nội quy hành vi “mang dép của mình vào khu vực sản xuất” là lỗi nặng, và mức xử lý kỷ luật là “sa thải”. Chủ tịch Công đoàn nói: “Theo quy định của luật lao động Việt Nam, hình thức sa thải chỉ áp dụng trong trường hợp người lao động vi phạm nghiêm trọng như trộm cắp, tiết lộ bí mật kinh doanh, hoặc tái phạm khi chưa hết thời gian kỷ luật…”.

Sếp lắc đầu và chỉ vào quyển sách luật ba thứ tiếng đặt trước mặt: “Tôi áp dụng quy định này: hành vi gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng đối với tài sản và lợi ích của người sử dụng lao động. Quy trình sản xuất của công ty yêu cầu nghiêm ngặt về vệ sinh lao động. Nếu khách hàng phát hiện một hạt bụi trong xưởng, chúng ta sẽ bị phê bình và gây khó khăn. Tuy nhiên, tôi có lý do riêng, các bạn sẽ hiểu sau này. Tôi xin nhắc lại là tôi chịu trách nhiệm về quyết định này.”

Không thể thuyết phục được giám đốc, chúng tôi đành phải đưa vào nội quy lao động quy định rằng “mang dép của mình vào nơi làm việc” sẽ bị xử lý kỷ luật với hình thức “sa thải” vì “đe dọa thiệt hại nghiêm trọng về lợi ích của người sử dụng lao động”.

Khi bảng nội quy được nộp cho cơ quan lao động, quy định này bị khoanh đỏ, nhưng cán bộ chỉ nhắc nhở cần điều chỉnh cho phù hợp, không gây khó khăn gì. Chủ tịch Công đoàn nói với tôi: “Nếu quy định này bị kiểm tra, chúng ta sẽ bị khiển trách.” Tôi chỉ cười: “Để xem sếp có ý gì”.

Ngay sau đó, giám đốc yêu cầu các bộ phận cung cấp đầy đủ dép cho công nhân (để mang vào xưởng) và nơi để giày dép cho từng người, mỗi người một ngăn có tên riêng. Mỗi sáng, công nhân sẽ cất dép vào tủ và mang dép công ty cấp phát vào nơi làm việc. Quy định này được in và dán ở những nơi dễ thấy trong khu vực để giày dép và trong xưởng sản xuất. Thêm vào đó, mỗi công nhân được phát một cuốn sổ tay, trong đó có đầy đủ nội quy lao động.

Các trưởng xưởng có trách nhiệm tuyên truyền và nhắc nhở công nhân thực hiện quy định “không mang dép của mình vào nơi làm việc”. Nếu bộ phận nào vi phạm, sẽ bị cắt thi đua. Trong tuần lễ đầu tiên, công nhân vi phạm sẽ được nhắc nhở và ghi một điểm trừ vào xếp loại chuyên cần. Sang tuần thứ hai, nội quy sẽ được thực hiện nghiêm ngặt. Tổng cộng có 26 công nhân trong số 570 người bị cho nghỉ việc.

Mừng cho sếp là không có ai khiếu nại về việc bị sa thải, nếu không công ty sẽ gặp rắc rối. Sang tuần ba, chỉ còn một công nhân vi phạm, và đến tuần cuối cùng trong tháng, tình trạng này hoàn toàn chấm dứt.

Giám đốc tổ chức một cuộc họp để rút kinh nghiệm. Sau khi xem qua báo cáo, ông nói: “Bây giờ tôi xin tiết lộ lý do khi đưa ra quy định này. Tôi chọn mang dép là một hành vi đơn giản nhất mà công nhân phải thực hiện hằng ngày, để họ hình thành thói quen tuân thủ quy định. Tôi làm nghiêm khắc để họ hiểu rằng kỷ luật lao động không phải là chuyện đùa, như tư tưởng của nhiều bạn công nhân hiện nay. Sau chuyện mang dép, chúng ta sẽ bắt đầu thực hiện nghiêm túc các quy định khác về an toàn lao động.”

Lần này, chúng tôi không ai phản đối vì thấy rõ hiệu quả từ cách làm của sếp. Và từ đó, các hành vi bị xử lý kỷ luật với hình thức sa thải ngày càng được mở rộng: không cúp cầu dao khi máy đột ngột dừng, không mang găng tay khi thao tác, không tắt điện trước khi ra về, tự ý sửa chữa thiết bị hỏng mà không thông báo cho bộ phận bảo trì, nữ công nhân không đội mũ bảo hộ và tóc không gọn gàng…

Hiện nay, trật tự kỷ luật trong công ty chúng tôi đã đạt mức cao. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn phải làm việc với tâm lý lo sợ, không biết khi nào sẽ bị kiểm tra và bị nhắc nhở về các quy định.