Trong quá trình làm nhà quản lý, bạn có thể gặp phải nhân viên đang mất phương hướng trong sự nghiệp. Một nghiên cứu cho thấy 70% nhân viên không hài lòng với cơ hội nghề nghiệp tại công ty, trong khi 75% doanh nghiệp lo ngại về việc thiếu hụt kỹ năng của nhân viên trong tương lai. Điều này tạo nên một nghịch lý: nhân viên cảm thấy họ có đủ khả năng thăng tiến, trong khi công ty lại cho rằng họ phát triển quá chậm. Khi yêu cầu nhân viên chia sẻ về mục tiêu nghề nghiệp, bạn có thể nhận được những câu trả lời mơ hồ và thiếu định hướng, vì họ không rõ ràng về cơ hội thăng tiến hay những bước đi tiếp theo trong sự nghiệp của mình.

Vấn đề chính không phải là công ty thiếu cơ hội phát triển, mà là sự hiểu lầm về khái niệm "sự nghiệp". Rất có thể, nhân viên của bạn đang chịu ảnh hưởng của "career myth" – một quan niệm lỗi thời cho rằng sự nghiệp phải đi theo con đường tuyến tính. Thuật ngữ "career" bắt nguồn từ thế kỷ 16, mang nghĩa là "con đường", với hình ảnh sự nghiệp như một lộ trình thẳng, nơi thăng tiến đồng nghĩa với việc gia tăng quyền lực, uy tín và thu nhập. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, quan điểm này không còn phù hợp. Mỗi nhân viên có một lộ trình sự nghiệp riêng biệt, với các cơ hội phát triển không nhất thiết phải theo dạng tuyến tính.

Để giúp nhân viên vượt qua "career myth" và tái định hướng lại sự nghiệp của họ, thay vì chỉ tập trung vào việc thăng tiến qua các nấc thang, bạn nên chú trọng đến việc giúp họ phát triển một cách toàn diện và gắn bó lâu dài với công ty. Dưới đây là một số chiến lược bạn có thể áp dụng để giúp nhân viên tìm lại động lực và phát triển sự nghiệp một cách bền vững.

1. Giúp nhân viên phá vỡ "career myth" trong tư duy

Để giúp nhân viên thoát khỏi "career myth", bạn cần thay đổi cách họ nhìn nhận về sự nghiệp. Đừng để nhân viên nghĩ rằng sự nghiệp phải đi theo một con đường thẳng tắp, vì điều này có thể dẫn đến “career trap” (bẫy sự nghiệp), nơi họ chỉ tập trung vào thăng tiến mà không thực sự khám phá được các cơ hội phát triển khác.

Một cách hiệu quả là tổ chức các buổi đối thoại định kỳ, chẳng hạn như mỗi 6 tháng, để nói về các trải nghiệm công việc, những thử thách, và kỳ vọng của nhân viên, thay vì chỉ tập trung vào việc thăng tiến. Những câu hỏi như:

Bạn cảm thấy hào hứng nhất với công việc nào?

Bạn muốn thử thách bản thân thêm trong những lĩnh vực nào?

Nếu có thể cắt giảm một số nhiệm vụ, bạn sẽ chọn bỏ qua nhiệm vụ nào?

Bạn nhận thấy điểm mạnh, điểm yếu nào trong bản thân?

Nếu công ty không tổ chức đánh giá định kỳ, bạn có thể tổ chức các cuộc họp 1-1 hoặc tận dụng các cuộc trò chuyện hằng ngày để tạo không gian gần gũi, giúp nhân viên phát triển tư duy mở và đánh giá lại định hướng nghề nghiệp.

2. Tập trung phát triển các kỹ năng có thể chuyển đổi (transferable skills)

Kỹ năng có thể chuyển đổi (transferable skills) là những kỹ năng có thể áp dụng trong nhiều lĩnh vực và vai trò khác nhau, chẳng hạn như kỹ năng quản lý thời gian, giao tiếp, tổ chức công việc, hay giải quyết vấn đề. Những kỹ năng này giúp nhân viên linh hoạt và dễ dàng chuyển đổi công việc hoặc thăng tiến trong sự nghiệp.

Thêm vào đó, việc phát triển tầm nhìn lãnh đạo cũng rất quan trọng. Không chỉ lãnh đạo cấp cao, mà mọi nhân viên cũng cần phát triển khả năng lãnh đạo để có thể đóng góp vào sự phát triển chung của công ty.

Để phát triển các kỹ năng này, bạn có thể:

Cung cấp các chương trình mentorship và đào tạo nội bộ.

Xây dựng các quy trình onboarding để bao gồm việc phát triển đa kỹ năng thay vì chỉ tập trung vào một chuyên môn duy nhất.

Trước khi đầu tư vào việc phát triển kỹ năng nào, bạn có thể tham khảo ý kiến nhân viên qua các câu hỏi như:

Bạn cho rằng ba kỹ năng quan trọng nhất cho công việc hiện tại của bạn là gì?

Kỹ năng nào bạn nghĩ là cần thiết nếu muốn trở thành nhà quản lý?

Bạn ngưỡng mộ ai trong công ty và điều gì ở họ khiến bạn cảm thấy ấn tượng?

3. Ghi nhận sự tiến bộ qua các cột mốc

Trong môi trường làm việc hiện đại, sự tiến bộ của nhân viên không chỉ được đo lường bằng việc thăng chức lên các vị trí cao hơn. Khi các tổ chức trở nên "phẳng" hơn với ít cấp bậc hơn, các cơ hội thăng tiến phi tuyến tính ngày càng phổ biến. Do đó, cần phải có những cách thức mới để ghi nhận sự tiến bộ của nhân viên.

Một giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả là chia nhỏ các cấp bậc trong công việc thành các cấp độ năng lực khác nhau, ví dụ: Junior 1, Junior 2, Junior 3 hoặc Senior 1, Senior 2, Senior 3. Điều này giúp giảm bớt sự phân biệt giữa cấp trên và cấp dưới, và giúp nhân viên cảm thấy được công nhận mà không cần phải đợi quá lâu để thăng tiến.

Ngoài ra, việc sử dụng hệ thống huy hiệu và chứng chỉ nội bộ có thể là một cách thú vị để ghi nhận năng lực và thành tích của nhân viên. Họ có thể nhận chứng chỉ sau khi hoàn thành các khóa đào tạo nội bộ hoặc vượt qua các bài kiểm tra năng lực, qua đó phân biệt rõ ràng các cấp độ kỹ năng và thành tích của từng nhân viên.

4. Khuyến khích nhân viên thử nghiệm và khám phá những điều mới mẻ

Với công việc ngày càng trở nên phức tạp, nhân viên cần có không gian để thử nghiệm và khám phá những công việc mới mà họ cảm thấy hứng thú. Mặc dù các thử nghiệm này có thể không phải là những bước nhảy vọt lớn, nhưng chúng sẽ giúp nhân viên tìm ra công việc thực sự phù hợp với mình.

Để khuyến khích tinh thần thử nghiệm, bạn có thể:

Tạo cơ hội cho nhân viên tham gia vào các dự án khác ngoài công việc chính của họ.

Giảm bớt khối lượng công việc để họ có thời gian học hỏi và thử nghiệm.

Đặt các câu hỏi để khám phá sở thích và năng lực của nhân viên, chẳng hạn:

Lĩnh vực nào bạn cảm thấy tò mò và muốn thử thách bản thân?

Bạn có cảm thấy nhàm chán với công việc hiện tại không?

Bạn có muốn tham gia vào một dự án khác không?

Sau khi nhân viên thử nghiệm, hãy tiếp tục đặt câu hỏi để đánh giá kết quả và giúp họ hiểu rõ hơn về bản thân:

Bạn có muốn tiếp tục công việc này không?

Bạn cảm thấy mình có năng khiếu ở vị trí nào trong các lựa chọn nghề nghiệp?

Hãy xếp hạng các công việc mà bạn thích nhất.

Là nhà quản lý, bạn không chỉ khuyến khích nhân viên tham gia thử nghiệm, mà còn phải là người hỗ trợ, tư vấn, và giúp họ rút ra bài học từ các trải nghiệm đó để phát triển và nâng cao khả năng nghề nghiệp của mình.