Vì sao ta lại thích so đo với người khác? Thuyết so sánh xã hội giải thích

Thuyết so sánh xã hội là gì?

• Khái niệm: Thuyết so sánh xã hội (Social comparison theory) được đề xuất bởi nhà tâm lý xã hội học Leon Festinger vào năm 1954. Để tự đánh giá bản thân, con người so sánh khả năng, ý kiến, giá trị, thái độ, địa vị, tài sản, vẻ bề ngoài,... của mình với một hoặc một nhóm người.

• Trường hợp áp dụng:

o So sánh với tiêu chuẩn khách quan: Đánh giá năng suất lao động của bản thân so với trung bình cộng năng suất của đồng nghiệp cùng vị trí.

o So sánh với người xung quanh: Khi thiếu tiêu chuẩn khách quan, so sánh mình với những người xung quanh dựa trên những điểm tương đồng như giới tính, tuổi tác, kinh nghiệm.

Các loại so sánh xã hội

1. So sánh trên (Upward social comparison):

o Khái niệm: Đánh giá bản thân trước một người mà bạn thấy hơn mình trong một khía cạnh nhất định.

o Lợi ích: Nỗ lực tự phát huy bản thân qua việc học hỏi, tìm kiếm thông tin, bài học, kinh nghiệm từ những người hơn ta.

o Ví dụ: So sánh mình với những người có thâm niên hơn, thành thạo hơn trong cùng lĩnh vực.

o Thiên kiến vị trí (position bias): So sánh bản thân với những người ở "nhóm trên" nhưng bỏ qua những người ở "nhóm dưới".

2. So sánh dưới (Downward social comparison):

o Khái niệm: Đánh giá bản thân với một người kém hơn họ ở mặt nào đó.

o Lợi ích: Tăng lòng tự trọng, cảm xúc và tinh thần khi có sự đe dọa về mặt tâm lý.

o Ví dụ: Khi nhận được kết quả không tốt trong bài thi, so sánh với những bạn có kết quả kém hơn sẽ dễ chịu hơn phần nào.

o Hạn chế: So sánh dưới có tác dụng an ủi tạm thời nhưng về lâu dài có thể lấy mất động lực để cố gắng.