Tại sao nhiều người lại có thái độ phó mặc cho số phận?

Bất lực tập nhiễm hình thành như thế nào?

• Khái niệm: Trạng thái tâm lý mà một người buông xuôi, phó mặc cho dòng đời đưa đẩy. Được khám phá bởi hai nhà tâm lý học Martin Seligman và Steven F. Maier.

• Ví dụ:

o Câu chuyện con voi và sợi dây thừng: Con voi không thoát ra được khi còn nhỏ, dù đã lớn vẫn không thử thoát ra vì đã học được sự bất lực.

o Học sinh bị điểm kém ở bài kiểm tra Toán đầu tiên, dần hình thành suy nghĩ "Trời sinh dốt Toán" và không cố gắng cải thiện.

Dấu hiệu bất lực tập nhiễm

• Không dám nhờ giúp đỡ khi cần thiết

• Cáu bẳn

• Ít nỗ lực

• Dễ nản chí

• Tự ti

• Thụ động

• Thiếu động lực

• Hay trì hoãn

Những người bị trầm cảm, rối loạn lo âu có thể bị nặng hơn khi có thêm sự đóng góp của bất lực tập nhiễm.

Nguyên nhân của bất lực tập nhiễm

1. Bản năng học hỏi và rút kinh nghiệm:

o Bản năng sinh tồn trong môi trường đầy rẫy hiểm nguy.

o Mặt tiêu cực: Gây ra nỗi sợ và khiến ta chùn chân.

o Giá trị của kinh nghiệm: Là tính tham khảo, không thể gò khuôn áp đặt trong thế giới muôn hình vạn trạng.

o Cách lý giải tình huống (Explanatory Styles): Tùy thuộc vào cách mỗi người lý giải tình huống để đối mặt với nghịch cảnh.

2. Tuổi thơ:

o Ảnh hưởng lớn đến cách lý giải tình huống.

o Nguồn gốc: Không được quan tâm chăm sóc đúng cách, thiếu người dạy dỗ và đồng hành có trách nhiệm.

o Kết quả: Trải nghiệm lặp đi lặp lại khiến đứa trẻ cho rằng mình không thể kiểm soát cuộc đời.

Cải thiện bất lực tập nhiễm

• Liệu pháp Trị liệu Nhận thức - Hành vi (Cognitive-behavioral therapy): Giúp xác định những ý nghĩ tiêu cực và thay thế bằng suy nghĩ lạc quan, lý trí hơn.

• Chữa lành đứa trẻ bên trong: Tìm hiểu những thiếu hụt từ tuổi thơ và thực hiện các bước chữa lành.