Báo cáo The Future of Jobs của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (2023) chia các kỹ năng cần thiết cho giai đoạn 2023–2027 thành hai nhóm chính: kỹ năng chuyên môn và thái độ làm việc. Sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ, thị trường và mô hình kinh doanh khiến cho việc sở hữu các kỹ năng và phẩm chất phù hợp trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Top 3 kỹ năng quan trọng nhất được nhấn mạnh trong báo cáo là:

Tư duy phân tích: giúp con người hiểu và xử lý thông tin một cách có hệ thống, đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu và logic.

Tư duy sáng tạo: khả năng đưa ra ý tưởng mới, giải pháp đột phá, tạo nên giá trị khác biệt trong sản phẩm và quy trình làm việc.

Ứng dụng công nghệ: không chỉ là sử dụng công cụ phần mềm, mà còn là khả năng thích nghi và tận dụng công nghệ mới để tối ưu hiệu suất.

Đây là những kỹ năng đang thiếu hụt trầm trọng tại Việt Nam, khiến năng suất lao động còn thấp so với nhiều quốc gia trong khu vực. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn ưu tiên tuyển dụng theo số lượng thay vì chất lượng, dẫn đến lực lượng lao động thiếu tính chủ động và sáng tạo. Trong khi đó, các công ty hiện đại đang rất cần những nhân sự có khả năng tư duy độc lập, tự học, và triển khai công việc hiệu quả mà không cần giám sát sát sao.

Ngoài ba kỹ năng cốt lõi, báo cáo cũng chỉ ra một loạt kỹ năng bổ trợ ngày càng quan trọng như:

Tư duy hệ thống, giúp nhìn nhận vấn đề trong bối cảnh tổng thể và liên kết các yếu tố đa chiều.

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (big data), đặc biệt trong việc tự động hóa quy trình và ra quyết định.

Quản trị tài năng, hướng đến việc thu hút, phát triển và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao.

Quản trị chất lượng, đảm bảo sản phẩm và dịch vụ đáp ứng chuẩn mực trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.

Tuy nhiên, kỹ năng thôi là chưa đủ. Thái độ làm việc – hay còn gọi là năng lực mềm – được xem là yếu tố then chốt để phát triển bền vững. Những thái độ quan trọng được nhấn mạnh bao gồm:

Tính hiếu kỳ, luôn muốn học hỏi và khám phá điều mới.

Sự kiên trì, không bỏ cuộc trước khó khăn.

Tính linh hoạt, khả năng thích nghi nhanh với môi trường thay đổi.

Khả năng lãnh đạo, không chỉ là dẫn dắt người khác mà còn là khả năng tự quản lý bản thân.

Trong kỷ nguyên chuyển đổi số và tự động hóa, những ai không cập nhật kỹ năng liên tục sẽ nhanh chóng trở nên lỗi thời và khó cạnh tranh. Do đó, việc học tập suốt đời (lifelong learning) trở thành một chiến lược sống còn. Các tổ chức cần xây dựng văn hóa học hỏi, còn cá nhân cần chủ động rèn luyện, không ngừng mở rộng năng lực để thích nghi với sự thay đổi.

Tóm lại, trong bối cảnh biến động nhanh chóng của thế giới việc làm, mỗi cá nhân và tổ chức cần chủ động trang bị cả kỹ năng lẫn thái độ để không bị tụt lại phía sau. Sự linh hoạt, học hỏi liên tục và sáng tạo không ngừng sẽ là chìa khóa để duy trì tính cạnh tranh và phát triển bền vững trong tương lai.