Sáng nay tôi đến công ty sớm hơn mọi ngày. Dưới ánh nắng chói chang, tôi vẫn đứng phơi mình 40 phút như mọi khi. Đường phố vẫn đông đúc, xe cộ chen chúc, nhưng thay vì vội vã đến công ty như một thói quen, tôi buông lỏng tâm trí, để cho suy nghĩ tự do lang thang. Những chiếc xe đang chạy đến đâu, những người trong đó đang cảm thấy thế nào? Họ đến với công việc đầy hứng khởi hay chỉ là một cuộc chạy đua đến một địa điểm đã quá quen thuộc? Và đằng sau lớp khẩu trang, họ còn mang theo những cảm xúc nào?

Tôi tự hỏi: Liệu họ có yêu công việc của mình không? Đó là một câu hỏi khó, vì theo một nghiên cứu từ Harvard Business Review, khoảng một nửa số người đi làm cảm thấy công việc của họ không có giá trị. Một thống kê khác từ 230.000 người ở 142 quốc gia chỉ ra rằng chỉ có 13% số người yêu thích công việc họ làm.

Lý do khiến nhiều người cảm thấy công việc của mình không có ý nghĩa có thể đến từ sự thiếu tự do và sự ngột ngạt trong không gian công sở. Họ không cảm thấy có quyền kiểm soát công việc của mình và vì thế, phải tìm đến những công việc tay trái (side hustle) để thoả mãn những nhu cầu khác trong cuộc sống. Tuy nhiên, tôi tự hỏi: liệu những công việc này có thực sự mang lại ý nghĩa cho cuộc sống hay chỉ khiến chúng ta hối hả và mệt mỏi hơn?

Nếu công việc có thể thực sự mang lại ý nghĩa, thì nó sẽ có những đặc điểm nào?

1. Công việc thỏa mãn nhu cầu thành tựu

Theo thuyết "nhu cầu về thành tựu" của David McClelland, con người có ba nhu cầu cơ bản: thành tựu, ảnh hưởng đến người khác và nhu cầu tương tác xã hội. Một công việc có ý nghĩa là công việc giúp người làm thỏa mãn cả ba nhu cầu này.

Các công việc như bác sĩ phẫu thuật, bác sĩ gây mê hay các nghề phục vụ cộng đồng như lính cứu hỏa, giáo viên được đánh giá là công việc mang lại ý nghĩa cao. Dù phần thưởng tài chính không phải lúc nào cũng hấp dẫn, nhưng những người làm nghề này cảm thấy được khen thưởng từ những đóng góp trực tiếp mà họ tạo ra cho xã hội và cộng đồng.

2. Công việc hòa quyện vào cuộc sống

Công việc trở nên có ý nghĩa hơn khi nó gắn liền với bản sắc cá nhân và các giá trị cốt lõi của người làm. Khi đó, không còn khái niệm “work-life balance” nữa, vì công việc đã trở thành một phần trong cuộc sống hàng ngày của bạn. Nó không chỉ là một phương tiện kiếm sống mà còn là nơi bạn tìm thấy sự hòa hợp giữa công việc và những giá trị cá nhân.

Trong khi đó, thuyết về động lực nội tại (intrinsic motivation) có thể giải thích lý do tại sao một số người không cần phần thưởng tài chính hay danh tiếng vẫn cảm thấy công việc của mình đầy ý nghĩa. Những người này có thể theo đuổi nghề nghiệp vì đam mê, vì giá trị cá nhân mà họ tìm thấy trong công việc, chẳng hạn như một bác sĩ tìm thấy mục đích trong việc cứu sống bệnh nhân, dù đôi khi họ không nhận được sự công nhận xứng đáng từ xã hội.

3. Công việc bền vững

Trong thời đại hiện nay, khái niệm về công việc bền vững không chỉ liên quan đến các công việc lâu dài mà còn là những công việc có giá trị nội tại, không bị ảnh hưởng bởi các thay đổi trong xã hội. Như một nhà văn đã chia sẻ, trong thời gian đại dịch COVID, cô nhận ra công việc của mẹ cô, dù giản dị như bán trái cây, lại có ý nghĩa và giá trị lớn lao hơn rất nhiều so với công việc mình đang làm.

Công việc bền vững, theo tác giả David Graeber, đôi khi có thể là một công việc không mang lại giá trị lâu dài, như những công việc quản lý không thực sự tạo ra tác động sâu sắc. Tuy nhiên, công việc bền vững thực sự phải có yếu tố "thủ công" (craftsmanship) – đó là những công việc tạo ra giá trị không chỉ trong hiện tại mà còn có khả năng phát triển và tạo ra tác động lâu dài, cho dù là công việc trí óc hay tay chân.

4. Công việc ý nghĩa không phải lúc nào cũng mang lại sự thoải mái

Ý nghĩa công việc không đồng nghĩa với sự thoả mãn tuyệt đối. Đôi khi, công việc có thể mang lại cảm giác có ích, nhưng vẫn có những yếu tố bên ngoài – như mối quan hệ với đồng nghiệp hay sự quản lý kém – làm giảm đi cảm giác này. Một nghiên cứu từ MIT cho thấy chất lượng lãnh đạo có ảnh hưởng rất lớn đến cảm giác ý nghĩa trong công việc, và một nhà quản lý tồi có thể "hủy diệt" hoàn toàn cảm giác này.

Vì vậy, đôi khi sự thoải mái trong công việc không phải lúc nào cũng có được. Để công việc thực sự mang lại ý nghĩa, có lẽ bạn nên ít đặt kỳ vọng vào sự hoàn hảo và chấp nhận sự “hư vô” trong những điều nhỏ nhặt của cuộc sống.

Kết luận

Ý nghĩa công việc là một chủ đề phức tạp và mỗi người sẽ có cách hiểu khác nhau về nó. Có thể công việc có ý nghĩa khi nó thỏa mãn nhu cầu cá nhân, khi nó hòa quyện vào cuộc sống, hoặc khi nó tạo ra giá trị bền vững. Tuy nhiên, không phải lúc nào công việc cũng mang lại cảm giác thoả mãn, và điều này không có nghĩa là công việc đó thiếu ý nghĩa.

Cuối cùng, công việc ý nghĩa không nhất thiết phải là công việc mà bạn sẽ làm suốt đời. Nó có thể chỉ là công việc phù hợp với bạn trong một giai đoạn nhất định của cuộc đời. Và nếu bạn cảm thấy công việc có ý nghĩa hôm nay, nhưng ngày mai lại không, đó cũng không sao cả. Chỉ cần bạn tìm thấy sự phù hợp và cân bằng giữa các yếu tố trong công việc và cuộc sống, công việc của bạn đã có giá trị.