Điều gì làm con người ta ái kỷ?

Ái kỷ là gì?

• Trạng thái mãn tính của tự cao: Người ái kỷ cho rằng họ đặc biệt phi thường hoặc đặc biệt thiệt thòi. Những luật lệ áp dụng cho người khác không áp dụng cho họ. Họ chẳng nợ thế giới điều gì, trong khi thế giới nợ họ mọi thứ.

• Mức độ khác nhau: Ái kỷ có nhiều mức độ khác nhau. Không ai hoàn toàn ái kỷ hoặc không có chút ái kỷ nào. Nó chỉ trở thành vấn đề khi ái kỷ biến thành chế độ mặc định và không nhận ra điều đó.

Hai kiểu ái kỷ thường gặp

1. Kiểu ái kỷ vĩ đại (grandiose narcissist):

o Kiêu ngạo, luôn tìm kiếm sự chú ý, không quan tâm đến người khác.

o Đánh giá quá cao bản thân, khao khát ánh nhìn ngưỡng mộ từ người khác, không thể chấp nhận lời phê bình, đổ lỗi cho mọi thứ mỗi khi gặp vấn đề.

2. Kiểu ái kỷ tổn thương (vulnerable narcissist):

o Dè dặt, nhút nhát, hạ thấp bản thân, siêu nhạy cảm, cần được trấn an liên tục.

o Không tin rằng mình giỏi hơn người khác, cho rằng mình là nạn nhân "độc nhất vô nhị".

o Bề ngoài nhút nhát và khiêm tốn, nhưng ẩn sâu là cảm giác vĩ đại.

Ái kỷ từ đâu mà hình thành?

• Phong cách nuôi dạy độc đoán (authoritarian parenting):

o Cha mẹ kiểm soát con ở mức độ không lành mạnh, yêu cầu con tuân thủ nghiêm ngặt mọi luật lệ, hiếm khi cho đi sự ấm áp, hỗ trợ hoặc cởi mở trong giao tiếp.

o Đánh giá con dựa trên thành tích hoặc mức độ ngoan ngoãn, khiến trẻ hình thành cảm giác tự cao để đối phó với áp lực.

• Phong cách nuôi dạy nuông chiều (indulgent parenting):

o Cha mẹ đánh giá quá cao con, khiến trẻ tự mãn.

o Trẻ luôn được khen là xinh đẹp, tài giỏi và ngoan ngoãn, được chiều theo mọi mong muốn, dẫn đến quan điểm thổi phồng về bản thân.

• Phong cách nuôi dạy thờ ơ (neglectful parenting):

o Cha mẹ không đáp ứng nhu cầu, không hướng dẫn hoặc góp ý cho con, hiếm khi công nhận cảm xúc và suy nghĩ của con.

o Trẻ hình thành tính ái kỷ như một cơ chế đối phó, tự cao để bù đắp cảm giác bị bỏ rơi.

Đừng vội đổ lỗi cho cha mẹ bạn

• Cách nuôi dạy chỉ là một trong nhiều nguyên nhân: Yếu tố di truyền, cộng đồng, chấn thương tâm lý và nhiều yếu tố khác cũng có thể dẫn đến ái kỷ.

• Cân bằng 3 phong cách nuôi dạy: Cha mẹ vừa ấm áp, vừa đặt ra yêu cầu và ranh giới ở mức độ vừa phải sẽ nuôi dạy nên những đứa con có khả năng thích nghi tốt.