Mặc dù mỗi năm, hàng ngàn sinh viên tốt nghiệp từ các trường đại học, cao đẳng, nhưng tỷ lệ thất nghiệp vẫn còn rất cao. Thống kê từ Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội cho thấy, chỉ trong năm 2014, có tới 174.000 sinh viên đại học thất nghiệp và 60% sinh viên phải mất ít nhất 3 tháng mới có thể tìm được việc làm. Đặc biệt, có khoảng 750.000 lao động có trình độ đại học, cao đẳng đang làm công việc không phù hợp với ngành nghề đã được đào tạo.

Theo bà Phạm Thị Mỹ Lệ – Chủ tịch HĐQT Công ty L&A, một trong những nguyên nhân chính là xu hướng chọn ngành nghề học hiện nay. Nhiều bạn trẻ vẫn mong muốn vào đại học, cao đẳng mà không nhận thức được rằng doanh nghiệp lại đang tuyển dụng nhiều lao động phổ thông, công nhân không qua đào tạo. Điều này khiến cho các sinh viên sau khi tốt nghiệp gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm phù hợp với chuyên môn đã học.

Sự "Đứt Gãy" Giữa Doanh Nghiệp Và Các Trường Đại Học

Bà Lệ đưa ra một thực trạng đáng lo ngại khi chia sẻ rằng, chỉ 15% doanh nghiệp tuyển dụng nhân viên có trình độ đại học, trong khi đó 21% tuyển dụng nhân viên có trình độ trung cấp và 17% tuyển cao đẳng. Điều này chỉ ra rằng các doanh nghiệp hiện nay đang có xu hướng tìm kiếm những lao động có kỹ năng thực tế thay vì những ứng viên có bằng cấp cao nhưng thiếu kinh nghiệm làm việc.

Cũng theo các nghiên cứu và đánh giá từ ông Alex Boome – đại diện Quỹ Hinrich Foundation, thực trạng về việc sinh viên ra trường phải đào tạo lại là một vấn đề lớn. Có đến 94% sinh viên phải được đào tạo lại và 96% trong số họ cho rằng mình đã sẵn sàng, nhưng chỉ 11% được nhà tuyển dụng công nhận là thực sự đáp ứng được yêu cầu công việc ngay từ đầu. Điều này chứng tỏ rằng, có một khoảng cách rõ rệt giữa những gì sinh viên học được tại trường và những gì doanh nghiệp cần ở họ.

Hợp Tác Đào Tạo Giữa Doanh Nghiệp và Trường Đại Học

Một trong những giải pháp được nhiều chuyên gia đề xuất là tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp và trường đại học trong việc đào tạo nguồn nhân lực. Giáo sư Dương Nguyên Vũ – Giám đốc Trung tâm John von Neumann, Đại học Quốc gia TP.HCM, nhấn mạnh rằng việc đào tạo nhân lực phải là trách nhiệm chung của cả xã hội, đặc biệt là sự phối hợp giữa các doanh nghiệp và các cơ sở giáo dục. Ông cho rằng: "Đại học là nơi đào tạo nhân lực cho xã hội, nhưng doanh nghiệp cũng cần phải đóng góp vào quá trình đào tạo này. Các doanh nghiệp phải chủ động tham gia vào quá trình giảng dạy và chia sẻ nhu cầu về nhân lực."

Ông Nguyễn Thế Hà – Giám đốc Công ty Cơ khí Bùi Văn Ngọ cũng cho rằng doanh nghiệp cần có trách nhiệm hỗ trợ ngành giáo dục trong việc đào tạo thế hệ lao động tương lai. Cả trường đại học và doanh nghiệp đều cần hiểu rằng mối quan hệ hợp tác giữa họ là điều kiện tiên quyết để tạo ra nguồn nhân lực có chất lượng.

Bà Bùi Trân Phượng – Hiệu trưởng Trường Đại học Hoa Sen cũng đồng tình với quan điểm này. Bà cho rằng: "Mối quan hệ giữa doanh nghiệp và các trường đại học là mối quan hệ sống còn. Nếu không có sự liên kết chặt chẽ giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, sẽ rất khó để có được nguồn nhân lực chất lượng đáp ứng yêu cầu thực tế."

Giải Pháp Từ Các Doanh Nghiệp

Các doanh nghiệp hiện nay cũng đã nhận ra sự quan trọng của việc đào tạo lại nhân viên mới, đặc biệt là những sinh viên mới ra trường. Công ty Namilux, chuyên sản xuất bếp gas tại Việt Nam, đã xây dựng một mô hình đào tạo độc đáo, trong đó những công nhân lành nghề sẽ hướng dẫn và đào tạo lại các nhân viên mới. Những người hướng dẫn này không chỉ dựa trên trình độ học vấn mà còn dựa vào kinh nghiệm làm việc thực tế. Công ty còn liên kết với các đối tác Nhật Bản để tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu, do các kỹ sư Nhật đứng lớp.

Công ty L&A cũng đã áp dụng quy trình tuyển dụng nghiêm ngặt với các bước như tuyển dụng, thực tập, đánh giá, phỏng vấn, thử việc và tuyển dụng chính thức. Quy trình này đã giúp 70% thực tập sinh của công ty được tuyển dụng chính thức bởi các doanh nghiệp đối tác.

Kết Luận

Tình trạng thiếu và yếu trong nguồn nhân lực hiện nay đang là một vấn đề lớn đối với các doanh nghiệp và toàn xã hội. Tuy nhiên, giải pháp để cải thiện tình hình này chính là sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ sở giáo dục và doanh nghiệp, nhằm tạo ra những chương trình đào tạo phù hợp, giảm thiểu khoảng cách giữa lý thuyết và thực tế. Việc phát triển mô hình đào tạo kết hợp với thực tế sẽ giúp sinh viên tốt nghiệp có thể đáp ứng được yêu cầu công việc ngay từ khi ra trường, đồng thời tạo ra một thế hệ lao động trẻ có đủ kỹ năng và sự sẵn sàng để đóng góp vào sự phát triển của xã hội.