1. Vì sao con người thường thích chỉ trích người khác?

• Chỉ trích là công cụ để con người bảo vệ bản thân trước sự đe dọa (chính đáng hoặc không chính đáng). Nói cách khác, người ta thường chỉ trích người khác khi cảm thấy không an toàn. Nguồn gốc này xuất phát từ việc con người hướng đến cái tôi cá nhân cao, không chấp nhận cảm giác thua thiệt người khác. Khi cảm giác không an toàn xuất hiện, họ tự vệ bằng cách tấn công qua chỉ trích. Vì thế, chúng ta nên xem việc bị chỉ trích là bình thường và luôn gặp trong cuộc sống. Bản chất là bạn đang ở thế tấn công, còn người chỉ trích bạn đang ở thế phòng thủ.

• Chỉ trích có mục đích chính là phòng thủ bằng cách tấn công, kéo bạn trở về thực tại ngang bằng với họ và buộc bạn thôi nghĩ về việc hơn họ. Ẩn dụ là hình ảnh con cua trong rổ không ra được. Không phải ai cũng giỏi đưa ra lời khuyên, nên lời khuyên thường bị lẫn và trở thành mục đích thứ hai của chỉ trích. Người đưa ra lời khuyên phải khéo léo và người tiếp nhận phải tỉnh táo để nhận ra mục đích của chỉ trích.

2. Nên làm gì khi bị chỉ trích?

• Chỉ trích là việc tấn công mang bản chất phòng thủ. Nếu nó có mục đích công kích vô tội vạ, bạn không nên phản bác lại lời chỉ trích. Khi phản bác, bạn tự đẩy mình vào thế phòng thủ và mất đi lợi thế tấn công ban đầu. Đây là điều mà người chỉ trích bạn muốn: kéo bạn xuống thế phòng thủ và có cơ hội tấn công các lý lẽ của bạn, dù chúng có lý. Xét về chiến thuật, bạn đã thua ngay từ đầu khi phản bác lại lời chỉ trích.

• Giải pháp thông minh nhất là kiên nhẫn và chờ đợi. Giữ vững vị trí tấn công bằng cách hiểu nguyên lý trên và cho họ nói thoải mái. Tươi cười và tiếp nhận, sau đó xem xét lời chỉ trích như lời khuyên giúp bạn tiến bộ. Đây là kế “gậy ông đập lưng ông” đúng nghĩa nếu người kia có động cơ chỉ trích tiêu cực.

3. Có nên tranh luận khi bị chỉ trích hay không?

• Như đã nói, tranh luận xét về chiến thuật thì bạn đã thua. Vì thế, tranh luận là không cần thiết khi động cơ của người chỉ trích là tiêu cực.

4. Nếu tranh luận thì làm sao để thắng?

• Cho dù động cơ chỉ trích là tốt hay xấu, nếu đã lỡ sa vào tranh luận thì làm sao để thắng? Đầu tiên, bạn phải mặc định rằng: tranh luận là để tìm ra sự thật hợp lý và cả hai đều đồng thuận chấp nhận kết quả cuối cùng với tâm trạng vui vẻ, không phải để tranh thắng thua hay cố dìm người khác để chứng tỏ bản thân.

• Động tác đầu tiên là xét xem lý lẽ của mình đúng hay sai. Nếu sai, không cần tranh luận nữa, cứ đặt vấn đề nhờ họ giải thích giúp mình sai chỗ nào.

• Nếu chắc rằng mình đúng, bạn đang nắm giữ quyền lực. Không có lý do gì để cãi vã với “kẻ cấp dưới”. Khôn ngoan nhất là lắng nghe chú tâm và làm cho người khác nói. Điều này không phải là bạn đánh mất lợi thế mà là cho họ thấy bạn đồng cảm và thấu hiểu hơn. Khi để họ nói, bạn bắn được hai mục tiêu: thỏa mãn cái tôi của họ và thấy được tại sao họ hiểu sai.

• Cuối cùng, đừng lên cao giọng quá. Khi thắng lý, bạn cũng đã thua về tình. Thắng thế cũng chẳng còn ý nghĩa gì. Hoàn hảo nhất là cả lý và tình đều thuận nhau, thắng thế mới là thần sầu.

Ứng dụng

1. Không bao giờ bảo với bạn bè rằng bạn sẽ học bài trong ngày nghỉ lễ nếu không muốn bị vùi dập.

2. Không bao giờ đăng ảnh bạn và người yêu lên Facebook khi đám bạn xung quanh đều là FA truyền kỳ nếu không muốn bị xa lánh (một hình thức tự vệ).

3. Hạn chế tranh luận vô bổ vì bạn đang tốn thời gian và không chiếm được thế thượng phong khi gặp người cực kỳ bình tĩnh. Hãy nhờ họ giúp mình thông minh hơn.