Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên trong độ tuổi từ 15-24, theo thống kê của Tổng cục Thống kê trong "Thông cáo báo chí tình hình lao động việc làm quý III và 9 tháng năm 2021", đã gia tăng 1,42 điểm phần trăm so với các năm trước. Đặc biệt, tỷ lệ thất nghiệp tại khu vực thành thị cao hơn đến 5,56 điểm so với khu vực nông thôn. Một trong những nguyên nhân phổ biến gây ra tình trạng này là do việc làm trái ngành.

Làm trái ngành là gì và nguyên nhân dẫn đến việc làm trái ngành?

"Làm trái ngành" là thuật ngữ chỉ việc các cá nhân làm công việc không liên quan đến chuyên ngành mà họ đã học. Theo Bộ LĐ-TB&XH, tỷ lệ sinh viên làm trái ngành sau khi ra trường đã lên tới 60%. Đặc biệt trong bối cảnh đại dịch COVID-19 đã tạo ra những biến động lớn trên thị trường lao động, việc tìm kiếm một công việc phù hợp với chuyên ngành đào tạo càng trở nên khó khăn hơn. Nguyên nhân khiến nhiều bạn trẻ phải làm trái ngành có thể phân chia thành các yếu tố khách quan và chủ quan.

Về nguyên nhân khách quan, nhu cầu nhân lực ở một số ngành nghề chỉ ở mức độ nhất định, trong khi các trường đào tạo các ngành này vẫn tiếp tục cung cấp nguồn nhân lực mỗi năm. Điều này dẫn đến tình trạng thừa cung, khiến nhiều sinh viên không thể tìm được việc làm đúng chuyên ngành và phải chuyển sang làm trái ngành. Hơn nữa, trong thời kỳ hiện đại, xu hướng nghề nghiệp ngày càng đa dạng và có sự chuyển đổi nhanh chóng, tạo điều kiện cho các sinh viên ra trường có thể thử sức ở nhiều lĩnh vực khác nhau.

Về nguyên nhân chủ quan, nhiều sinh viên chọn ngành học không phù hợp với sở thích, đam mê hoặc năng lực bản thân. Điều này khiến họ cảm thấy không hứng thú với công việc chuyên ngành, dẫn đến sự thiếu động lực và tìm kiếm cơ hội ở các lĩnh vực khác.

Những tác động khi làm trái ngành

Mặc dù làm trái ngành có thể mang lại những lợi ích như cơ hội theo đuổi đam mê, học hỏi thêm nhiều kỹ năng mới và tạo sự đa dạng trong kinh nghiệm làm việc, nhưng nó cũng đi kèm với không ít khó khăn:

Tốn thời gian: Sinh viên phải bỏ ra từ 4-6 năm học Đại học cho một ngành học, nhưng sau đó lại làm việc trong lĩnh vực khác. Việc này không chỉ làm mất đi giá trị của những năm tháng học tập mà còn yêu cầu họ phải học lại từ đầu để có kiến thức chuyên môn mới.

Mất lợi thế cạnh tranh: Các doanh nghiệp thường tìm kiếm ứng viên có kinh nghiệm và chuyên môn phù hợp với vị trí tuyển dụng. Những người làm trái ngành sẽ mất đi lợi thế về kỹ năng chuyên môn và kinh nghiệm thực tế, làm tăng tỷ lệ thất nghiệp.

Hiệu quả công việc không cao trong giai đoạn đầu: Khi làm trái ngành, người lao động thường gặp khó khăn trong việc bắt nhịp công việc, do thiếu kiến thức và kỹ năng cần thiết, khiến hiệu quả công việc ban đầu không cao.

Những sai lầm khi chọn ngành nghề và cách khắc phục

Một trong những sai lầm lớn của học sinh, sinh viên hiện nay là chọn ngành nghề theo cảm tính, chạy theo xu hướng ngành hot hay ngành lương cao mà không cân nhắc kỹ lưỡng đến năng lực và sở thích cá nhân. Để tránh tình trạng này, các bạn có thể tham khảo một số phương pháp sau:

Hiểu rõ bản thân: Trước khi quyết định ngành nghề, học sinh, sinh viên cần tự hỏi mình những câu hỏi quan trọng như "Mình thích làm gì?", "Điểm mạnh của mình là gì?" hay "Mình có năng lực gì để theo đuổi công việc đó?". Việc tự đánh giá bản thân qua các bài trắc nghiệm về tính cách, IQ có thể giúp bạn hiểu rõ hơn về mình.

Tham gia các chương trình hướng nghiệp: Các chương trình này cung cấp thông tin về các ngành nghề, nhu cầu lao động và những kỹ năng cần thiết, giúp bạn có cái nhìn rõ ràng hơn về lựa chọn nghề nghiệp tương lai.

Tham quan công ty và thực tế công việc: Những buổi tham quan các công ty hoặc doanh nghiệp sẽ giúp các bạn có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với môi trường làm việc thực tế, từ đó đánh giá sự phù hợp với ngành nghề mình muốn theo đuổi.

Kết luận

Hy vọng bài viết này sẽ giúp các bạn học sinh, sinh viên có cái nhìn tổng quan về việc làm trái ngành và cung cấp những phương pháp hữu ích để các bạn có thể định hướng ngành nghề phù hợp trong tương lai. Lựa chọn đúng ngành nghề sẽ không chỉ giúp bạn dễ dàng tìm được công việc mơ ước mà còn tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài trong sự nghiệp.